Nie żyje Jacek "Budyń" Szymkiewicz z Pogodno. Zakochany w Śląsku muzyczny fenomen. Dlaczego zawsze powinniśmy o nim pamiętać

Budyń nie żyje. Jacek Szymkiewicz. Fenomenalny muzyk, kompozytor, być może w polskiej muzyce szalony duch najbliższy geniuszowi Franka Zappy. Gość spod Szczecina, który zapisał jedną z najpiękniejszych kart w śląskiej muzyce.

Budyń

Salka w bytomskiej cytadeli. Wydziarany jak tapeta facet w dresie, sportowych klapkach i białych skarpetach rzuca w kierunku sceny:

- Ej, ty z gitarą! Jak ty się nazywasz?
- Jestem Budyń.
- Budyń! Hehehe. Ja jestem Kisiel! Mocna ta wasza „napierdalatura”!

To było ze 20 lat temu. W redakcji wysłali mnie, studenta, do aresztu śledczego w Bytomiu. Na „koncert resocjalizacyjny”. Tak poznałem Pogodno. Zagrali dla aresztantów, zupełnie dziko. „Elvis Presley sing this song: put some śmieci to the hasiok!”. Potem jedliśmy wspólnie więzienny krupnik z wielkiego gara.

Ze Szczecina do Mikołowa

Koncert w areszcie? Budyń tłumaczył, że menago grupy wymyślił, że „na Śląsku trzeba występować przed różnymi środowiskami”. Pogodno byli ze Szczecina. Na Śląsk (konkretnie: do Mikołowa) przywiodła ich ciekawość i przyjaźń z Hrabią Fochmannem. Hrabia to Lesław Golis, muzyk z Tychów. W 2002 roku Hrabia i Pogodno nagrali razem „Hajle Silesia”, czym – patrząc szeroko – udowodnili, że są najbardziej fascynującym zjawiskiem w polskiej muzyce przełomu wieków. Nam z kolei zapisali jedną z najpiękniejszych muzycznych kart na Śląsku.

„Górniczo-hutnicza orkiestra dęta. Robi nam papa-rara” – kto choć raz nie słyszał tej piosenki, musiał chyba spędzić młodość w piwnicy. Był też rdzennie śląski klip w reżyserii Pawła Bogocza, puszczany na okrągło w telewizjach muzycznych, gdy były telewizjami muzycznymi. Na „Hajle Silesia” była cała masa totalnie zwariowanych, przebojowych numerów: z Elvisem i „put some śmieci to the hasiok”, „Narkotykami” („Melancholia to kolia z chwil niebieskich, co są jak pinezki. Gdzie na stole układa jak pasjans, gdzie na to człowiek kładzie nagi, z nieuwagi. Na małe kłuj kłuj kłuj…” - złoto!) czy „Spierdalaczem”. Szymkiewicz vel Budyń miał niewiarygodny dar pisania treściwych, nasyconych absurdem tekstów.

Pomorska bryza, śląska cyna

Na którymś koncercie podczas „Orkiestry” na scenie pojawiła się prawdziwa orkiestra górnicza i przez 20 minut bawiła widownię. To był czas, gdy krytycy, zachwyceni Budyniem i jego ekipą, pisali: „niekontrolowane zderzenie pomorskiej bryzy ze śląską cyną”. To był czas, gdy na Śląsku, na pograniczu Tychów i Mikołowa, zrodził się wielki alternatywny ruch muzyczny, nazywany – od słynnego albumu Pogodno – właśnie Hajle Silesia (nie mylić z cesarzem Haile Selassie). Przez mikołowski domek zamieszkiwany przez kapelę, przewijały się zaprzyjaźnione zespoły, lokalne oryginały, poeci i inni artyści. W takiej atmosferze rodziły się kultowe teksty piosenek Pogodno, choćby „Pani w obuwniczym miała taki ruch, że aż się jej buty rozeszły”.

Tak mniej więcej na początku ubiegłej dekady Hajle Silesia było fenomenem zarażającym Polskę kreatywnością w tworzeniu, zadziornością brzmień, czy hippisowskim podejściem do muzyki w ogóle. Była to także elita muzyczna, z której wzięły się takie postacie jak Michał Pfeiff, Marcin Macuk (producent solowych płyt Nosowskiej), Marcin Bors (producent takich albumów, jak „Granda” Brodki czy „Prąd stały/Prąd zmienny” Lao Che). Z Hajle Silesia jest też Biff z Anią Brachaczek, która 12 lat temu uwodziła cały kraj pamiętnym refrenem: „Zatruj jak Ślązaka jodem, gdy z Chorzowa samochodem jedzie latem do Darłowa”.

W tym środowisku brylował Budyń, multiinstrumentalista, kompozytor i tekściarz (pisał m.in. dla Nosowskiej, Brodki czy Reni Jusis). W 2012 roku założył zespół Babu Król, śpiewający wiersze Stachury. Dzień przed śmiercią ogłosił powstanie nowej kapeli: Monofon, m.in. z muzykami Lao Che.

Śląski język buntu

Budyń był w Śląsku zakochany i zaciekawiony nim. Kiedyś mówił mi żartem, że Ślązacy muszą mieć wrodzone poczucie muzykalności, bo maszyny parowe, młoty, górnicze szole i fabryki od jakichś 200 lat wystukują tu najbardziej wymyślne rytmy. Cenił śląską otwartość, humor i kulturową odrębność. Pamiętajmy, że był także szczerym orędownikiem godki: sam kilkukrotnie rozmawiałem z nim o brzmieniu, melodii i odbiorze śląskiego języka

- Śląski język jest jak najbardziej antykoniunkturalny. To język ideałów innych od powszechnie przyjętych. Dlatego tak dobrze wpisuje się w rodzaj buntu. Śpiewanie po śląsku jest trochę jak pokazanie systemowi "czterech liter" – mówił Budyń. Uwielbiał eksperymenty łączące różne muzyczne formy i godkę. Przy tym wielokrotnie akcentował swoje poparcie dla uznania śląskiego za język regionalny.

- Kaszubi też mają swój język i nikomu to nie przeszkadza. Język śląski jest żywy, istnieje i nie widzę przeciwwskazań, by go instytucjonalnie kultywować – powiedział mi w jednym z wywiadów. - Proponuję, by politycy wybrali się na Śląsk, do rdzennych Ślązaków i zobaczyli, jak bardzo poważną sprawę lekceważą.

Budyń był jednym z najbardziej utalentowanych Ślązaków z wyboru, jacy zaznaczyli swoją obecność na Śląsku. A historia śląskiej emigracji Pogodno i całego artystycznego ruchu Hajle Silesia na zawsze pozostanie fascynującym zjawiskiem naszej kultury.

Tylko „Co na to NATO? NATO na to nic” brzmi od 12 kwietnia jeszcze mniej optymistycznie, niż brzmiało od 24 lutego.

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Gwarki - pochód 2022

Gwarki 2022. Pochód historyczny w Tarnowskich Górach

Grzeszny żywot Franciszka Buły

42 lata od premiery "Grzesznego żywotu Franciszka Buły"

Pułapki w języku śląskim

Śląskie słowa, które tłumacza pakują centralnie w maliny

Prof. Zbigniew Kadłubek w Stacji Biblioteka

"Sztuki Talarczyka, Neinerta są jak spotkania terapeutyczne"

Weltmajstry

"Weltmajstry" Rokity na scenie katowickiego Korezu

Pokora

Premiera "Pokory" Twardocha po śląsku 27 lipca

CARBON Silesia Festival

Kulturalny ŚLĄZAG poleca na weekend 10-12 czerwca 2022