W lipcu 2026 roku ogłoszono wydanie kompletnej Biblii w języku polskim zapisanej alfabetem Braille’a w przekładzie Świadków Jehowy. Informacja odbiła się szerokim echem, bo pełne, wielotomowe publikacje w brajlu są rzadkością – wymagają ogromnych nakładów pracy, specjalistycznej technologii i czasu. To dobry moment, by przyjrzeć się historii brajlowskich wydań Biblii w Polsce i temu, jak zmieniała się dostępność tekstów religijnych dla osób niewidomych. Ale wpierw przypomnijmy...
Czym właściwie jest brajl?
Brajl to system pisma dotykowego opracowany w XIX wieku przez Louisa Braille’a, niewidomego francuskiego pedagoga. Opiera się na kombinacjach sześciu wypukłych punktów ułożonych w prostokątnej „komórce”. Każda kombinacja odpowiada literze, cyfrze, znakowi interpunkcyjnemu lub symbolowi muzycznemu. Dzięki temu brajl jest niezwykle uniwersalny – można nim zapisywać nie tylko tekst, ale także nuty, wzory matematyczne czy oznaczenia techniczne. W praktyce publikacje brajlowskie są znacznie obszerniejsze niż drukowane, ponieważ zapis punktowy zajmuje więcej miejsca. Mimo rozwoju technologii audio i czytników ekranowych brajl pozostaje kluczowym narzędziem edukacji osób niewidomych, umożliwiając samodzielne czytanie, naukę ortografii i pełny kontakt z tekstem.
Czym jest Biblia Świadków Jehowy?
Świadkowie Jehowy posługują się własnym przekładem Biblii – „Pismem Świętym w Przekładzie Nowego Świata”. Jest to tłumaczenie przygotowane według ich zasad translatorskich, różniące się od przekładów katolickich i protestanckich m.in. terminologią oraz sposobem oddania niektórych zwrotów hebrajskich i greckich, o zasadniczym wszakże znaczeniu dla doktryny. Wydanie brajlowskie z 2026 r. to pierwsze pełne brajlowskie opracowanie tego konkretnego przekładu w języku polskim. I monumentalne - składają się na nie 33 tomy (to jedno z największych współczesnych wydań brajlowskich w Polsce), liczy 8174 strony i posiada wersje elektroniczne – pliki dla notatników brajlowskich, czytników ekranowych i aplikacji dostępnościowych. Nowoczesna transkrypcja zgodna est z aktualnymi standardami brajla polskiego.
Polska Biblia w brajlu
Czy to pierwsza polska Biblia w brajlu? Nie – ta historia zaczęła się dużo wcześniej. W Polsce brajlowskie publikacje religijne mają ponad 40-letnią historię.
Pierwszym pełnym polskim wydaniem Biblii w brajlu była Biblia Tysiąclecia, przygotowana przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach – instytucję od ponad wieku związaną z edukacją osób niewidomych.
To monumentalne przedsięwzięcie obejmowało:
- ręczną i maszynową transkrypcję brajlowską,
- druk w specjalistycznych drukarniach,
- wielotomowy format (podobnie jak współczesne wydania).
Egzemplarze trafiały głównie do bibliotek ośrodków dla niewidomych, seminariów duchownych oraz indywidualnych odbiorców.
W kolejnych dekadach pojawiały się także:
- fragmenty Biblii Warszawskiej (protestanckiej),
- wybrane księgi w brajlu wydawane przez ośrodki edukacyjne,
- materiały katechetyczne i liturgiczne w brajlu, szczególnie po reformie liturgicznej po Soborze Watykańskim II.
Brajl a technologia
Historia brajlowskich wydań Biblii to także historia technologii wspierających osoby niewidome.
Wraz z rozwojem nagrań cyfrowych w latach 90. i 2000. pojawiły się:
- pełne wydania Biblii w formie audio,
- publikacje z powiększoną czcionką dla słabowidzących,
- pierwsze elektroniczne pliki tekstowe kompatybilne z czytnikami ekranowymi.
Po 2010 roku nowoczesne urządzenia – tzw. notatniki brajlowskie – umożliwiły:
- pobieranie tekstów w formacie BRF,
- dynamiczne wyświetlanie brajla na linijkach brajlowskich,
- łatwe przeszukiwanie i nawigację po tekście.
To sprawiło, że brajl przestał być wyłącznie „papierowy”, a dostęp do dużych publikacji stał się znacznie prostszy.
Warto dodać, że równolegle rozwijały się tłumaczenia biblijne w języku migowym – w Polsce m.in. Nowy Testament w PJM (2022), dostępny jako nagrania wideo.
Kto korzysta z brajla?
Choć brajl jest używany przez mniejszość osób niewidomych (szacuje się, że w Polsce kilkanaście tysięcy osób czyta brajlem), pełne wydania książek – zwłaszcza tak obszernych – mają ogromne znaczenie:
- zapewniają równy dostęp do kultury i edukacji,
- umożliwiają samodzielne studiowanie tekstu,
- wspierają rozwój kompetencji językowych u osób niewidomych,
- pokazują, że brajl – mimo rozwoju technologii audio – pozostaje ważnym narzędziem.
