Dziady należały do najważniejszych dawnych zwyczajów związanych z pamięcią o zmarłych. W tradycji słowiańskiej jesienny czas był okazją do symbolicznego kontaktu świata żywych ze światem przodków. Współczesny Mikołów sięgnie po ten motyw, proponując mieszkańcom wydarzenie, które nie będzie jednak próbą odtworzenia przeszłości jeden do jednego.
Za „Powrotem Dziadów” stoją Miejska Biblioteka Publiczna w Mikołowie oraz Stowarzyszenie Krawczyka XXI. Ich pomysł zakłada spotkanie kilku perspektyw: naukowej, artystycznej i praktycznej. Uczestnicy będą mogli nie tylko dowiedzieć się, jak wyglądały dawne obrzędy, ale także wspólnie śpiewać, tworzyć, przejść w pochodzie i wziąć udział w wydarzeniach przy ognisku.
Od wykładu do wspólnego śpiewu
Program rozpocznie się od części poświęconej wiedzy o słowiańskiej kulturze. O znaczeniu Dziadów oraz dawnych praktykach związanych z pamięcią o przodkach opowie prof. Grzegorz Odoj, etnolog, antropolog kulturowy i profesor Uniwersytetu Śląskiego. Jego wykład będzie okazją do spojrzenia na Dziady nie tylko przez pryzmat popularnych wyobrażeń, ale także źródeł i badań nad kulturą tradycyjną.
Organizatorzy przygotowali również propozycję dla najmłodszych. Podczas warsztatów ludowego rzemiosła dzieci będą mogły spróbować swoich sił w tradycyjnych technikach rękodzielniczych. Praca twórcza zostanie połączona z nauką dawnych pieśni, dzięki czemu warsztaty staną się także przygotowaniem do dalszej części wydarzenia.
Ważną rolę odegra grupa Dunajowi, tworzona przez etnologów i osoby zajmujące się popularyzacją folkloru. Jej członkowie przybliżą uczestnikom tradycyjne pieśni oraz sposoby wspólnego muzykowania, a następnie pomogą przeprowadzić ich przez kolejne elementy wydarzenia.
Mikołów rozświetlą pochodnie
Jednym z najbardziej charakterystycznych punktów „Powrotu Dziadów” będzie przemarsz ulicami Mikołowa. Uczestnicy wyposażeni w pochodnie przejdą wspólnie do siedziby Stowarzyszenia Krawczyka XXI. Po drodze towarzyszyć im będą pieśni, których nauczą się podczas wcześniejszej części spotkania.
To właśnie tam zaplanowano finał wydarzenia - spotkanie przy ogniu i widowisko obrzędowe inspirowane przekazami etnograficznymi oraz wiedzą dotyczącą dawnej kultury. W programie znajdą się również wspólne śpiewanie, krąg pieśni oraz biesiada nawiązująca do tradycyjnych zwyczajów kulinarnych.
- Chcemy pokazać, że tradycja nie musi być czymś odległym i zamkniętym w książkach czy muzeach. Może być doświadczeniem, które łączy ludzi - poprzez muzykę, opowieść, wspólne działanie i spotkanie. „Powrót Dziadów” to zaproszenie do odkrywania własnych kulturowych korzeni w sposób otwarty i współczesny - mówi Marcin Bies z mikołowskiej biblioteki, koordynator wydarzenia.
Nie tylko rekonstrukcja
Twórcy „Powrotu Dziadów” podkreślają, że nie chodzi im o stworzenie klasycznej rekonstrukcji historycznej. Wydarzenie ma być raczej próbą sprawdzenia, w jaki sposób elementy dawnej kultury mogą funkcjonować we współczesnej społeczności.
Dlatego obok wykładu pojawią się muzyka, rękodzieło, wspólna droga przez miasto i spotkanie przy ognisku. Organizatorzy chcą w ten sposób stworzyć przestrzeń, w której uczestnicy różnych pokoleń mogą nie tylko słuchać o tradycji, ale również jej doświadczyć.
„Powrót Dziadów” jest kierowany do dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. Wydarzenie ma być okazją do rozmowy o pamięci, lokalnej tożsamości i kulturowym dziedzictwie, ale również po prostu do wspólnego spędzenia czasu.
Dawny obrzęd staje się więc punktem wyjścia do współczesnego spotkania. W Mikołowie historia ma wyjść z książek i muzealnych opisów - na ulice miasta, do wspólnego śpiewu i wokół ogniska.
