W dniach 23-24 marca 2026 r. odbyły się gliwickie obchody Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.
W pierwszym dniu obchodów w poniedziałek, 23 marca 2026 r. w Kinie Amok w Gliwicach, przy ul. Dolnych Wałów 3, odbył się pokaz filmu fabularnego „W Ciemności” w reżyserii Agnieszki Holland. Film jest ekranizacją historii lwowskich kanalarzy ratujących Żydów. Po projekcji odbyło się spotkanie z Robertem Więckiewiczem, odtwórcą roli Leopolda Sochy, który opowiedział o pracy nad tą niezwykłą postacią. Dyskusję poprowadził Adam Pazera.
24 marca 2026 r. oddaliśmy honor Sprawiedliwym spoczywającym na gliwickich nekropoliach (Cmentarz Lipowy i Centralny). Na grobach rodzin Sochów i Wróblewskich zostały odsłonięte tablice upamiętniające ich dokonania.
W uroczystościach udział wzięli: Michał Kopański, wicewojewoda śląski, Katarzyna Kuczyńska-Budka, prezydent Miasta Gliwice, dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach, Paweł Januszewski, Dyrektor Centrum Kultury Victoria w Gliwicach, przedstawiciele samorządu, służb mundurowych, instytucji kultury, duchowieństwa, środowisk patriotycznych oraz młodzież szkolna.
Gośćmi honorowymi byli potomkowie Sprawiedliwych.
W czasie uroczystości poza trwałym upamiętnieniem dokonań Leopolda i Magdaleny Sochów oraz Stefana i Anny Wróblewskich, została przybliżona historia niesionej przez nich pomocy.
Uroczystość ta wpisuje się w obchody święta, które ma na celu upamiętnienie wszystkich tych, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji. Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką został ustanowiony w 2018 r. przez Parlament z inicjatywy prezydenta Andrzeja Dudy. Wydarzenie to przypada na 24 marca i ma wymiar polskiego święta państwowego.
W tym roku przywołujemy historię Sprawiedliwych, którzy po II wojnie światowej zamieszkali w Gliwicach. Spośród licznych ekspatriantów ze Lwowa, na szczególną uwagę zasługują Leopold i Magdalena Sochowie oraz Stefan i Anna Wróblewscy, którzy zostali uhonorowani tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.
W przedwojennym Lwowie mieszkało ok. 100 tysięcy Żydów, a w czasie okupacji niemieckiej liczba ta wzrosła o ok. 50-60 tysięcy. Z Holokaustu ocalało nieco ponad 800 osób wyznania mojżeszowego. Dziesięć z tych osób ocalało dzięki pomocy państwa Sochów oraz Wróblewskich.
W latach II wojny światowej Leopold Socha, Stefan Wróblewski i Jerzy Kowalow pracowali jako kanalarze we Lwowie. Kiedy wykonywali swoją pracę – w okresie poprzedzającym likwidację getta lwowskiego – natknęli się w kanałach na Żydów, którzy szukali schronienia. „Kanalarze” zdecydowali się im pomóc. Na początku niesiona pomoc była opłacana przez uciekinierów, jednak kiedy skończyły się im pieniądze, to Socha i Wróblewski z własnych środków organizowali i dostarczali wszystkie niezbędne rzeczy. W akcję niesienia pomocy były zaangażowane ich żony - Magdalena Socha i Anna Wróblewska. Odpowiadały m.in. za zorganizowanie jedzenia czy pranie odzieży.
Na początku grupa ukrywających się Żydów liczyła 21 osób. Z uwagi na bardzo ciężkie warunki panujące w kanałach, kilka osób postanowiło na własną rękę znaleźć inne schronienie na powierzchni. Wszyscy, którzy opuścili kryjówkę, zostali zamordowani przez Niemców. Ostatecznie dzięki pomocy Sochów, Wróblewskich i Kowalowa ocaleli: Ignacy, Paulina, Krystyna i Paweł Chigerowie, Jakub Berestycki, Klara Keler, Mundek Margulies, Gienia Weinberg, Chaskiel Orenbach oraz Halina Wind.
Po wojnie państwo Sochowie oraz państwo Wróblewscy osiedlili się w Gliwicach, gdzie znajdują się ich mogiły. Powojenne losy Jerzego Kowalowa są nieznane. Leopold i Magdalena Socha otrzymali medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w 1978 r., natomiast Stefan i Anna Wróblewscy zostali uhonorowani w 1981 r.
Oprac. Danuta Mikoda/OBUWiM IPN Katowice
Może Cię zainteresować:
„PodCzas” IPN Katowice wraca z nowym odcinkiem. Tym razem o roku 1945 na Górnym Śląsku
Może Cię zainteresować:
