Dział Plastyki Nieprofesjonalnej Muzeum Śląskiego od wielu lat współpracuje z zagranicznymi instytucjami zajmującymi się fenomenem art brut. Kontakty te dają możliwość prezentacji własnej kolekcji, ale również pokazania polskiej publiczności zbiorów instytucji partnerskich. W 2025 roku była to ekspozycja „Nie jesteś sama. Outsiderki w sztuce". Tegoroczna wystawa umożliwia zapoznanie się z jedną z najciekawszych europejskich kolekcji art brut, znajdującą się w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu.
Kwiaty – od wieków należące do najpotężniejszych archetypów sztuki – nie są tu odbiciem rzeczywistej natury, lecz przede wszystkim projekcją natury wewnętrznej, swoistą „botaniką duszy". Są głęboko intymne; stają się metaforami, znakami i symbolami. Pełnią funkcję posłańców „innych światów" oraz obrazów odmiennych wymiarów poznania. Wizualne metamorfozy tych światów przybierają nieoczywiste, nierzadko oniryczne i osobliwe formy, nacechowane wyjątkową siłą wyrazu.
Rysunek mediumiczny – zjawisko na skalę światową
Szczególnie wyraźnie ujawnia się to w zjawisku rysunku mediumicznego. Rozległa twórczość rysunkowa mediów rozwijała się w ramach stowarzyszeń spirytystycznych na ziemiach czeskich pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Jej rozkwit umożliwiła bardziej swobodna atmosfera społeczna Czech i Moraw oraz specyficzne uwarunkowania kulturowe kształtowane przez historię regionu. Skala tego zjawiska i jego masowy charakter nie mają prawdopodobnie odpowiednika w europejskim kontekście. Fenomenem były również dziesiątki wystaw rysunków mediumicznych organizowanych przez stowarzyszenia spirytystyczne w całym kraju aż do roku 1938. Twórczość ta budziła zainteresowanie takich artystów jak Josef Čapek czy Jan Zrzavý. W okresie późniejszych reżimów totalitarnych – nazistowskiego i komunistycznego – tradycja ta została stopniowo unicestwiona.
Twórcy rysunków mediumicznych, wywodzący się głównie ze środowisk wiejskich i małomiasteczkowych, nie postrzegali siebie jako właściwych autorów swoich dzieł – uważali się raczej za pośredników. Ich prace powstawały w szczególnym stanie inspiracji, pod wpływem silnego impulsu twórczego i w poczuciu połączenia z niewidzialnymi źródłami, określanymi często imionami duchów lub nazwami planet. Pod rysunkami zapisywali zazwyczaj czas trwania owego „połączenia". Nie byli osobami chorymi psychicznie ani społecznie wykluczonymi. Ich twórczość wyrastała z ideałów spirytualizmu. Warto zauważyć, że zasada swobodnego automatyzmu obecna w tych pracach stanowi również jeden z fundamentów sztuki surrealistycznej.
Anna Zemánková, Marie Kodovská i ponad dwudziestu twórców – kto znalazł się na wystawie
Na wystawie prezentowany jest wybór dzieł powstałych na przestrzeni całego XX wieku ponad dwudziestu twórców, w tym tak ikoniczne dla czeskiego art brut postaci jak Anna Zemánková, Cecilie Marková czy Marie Kodovská, a także autorzy anonimowi. Jednym z podstawowych kryteriów doboru dzieł była ich niepodważalna wartość artystyczna i przekonująca autentyczność.
Kuratorki wystawy: Anežka Šimková, Šárka Belšíková z Muzeum Sztuki w Ołomuńcu oraz Sonia Wilk z Muzeum Śląskiego.
Dzieła prezentowane na wystawie pochodzą z kolekcji Muzeum Sztuki w Ołomuńcu.
Partner wystawy: Muzeum Sztuki w Ołomuńcu
Partner medialny: Tygodnik Powszechny
Serdecznie zapraszamy do udziału w oprowadzaniach kuratorskich, które odbędą się:
28.08, godz. 17.30
18.09, godz. 17.30
