Pomysł budowy wielkiej instytucji kultury w Zagłębiu Dąbrowskim pojawił się tuż po II wojnie światowej. W roku 1945 generał Aleksander Zawadzki – komunistyczny polityk, wojewoda śląsko-dąbrowski i wicepremier – oznajmił, że rozwijające się miasto robotnicze zasługuje na nowoczesny ośrodek kultury, który służyłby całemu regionowi. W 1949 roku powołano Komitet Budowy Domu Kultury, na którego czele stanął Marian Kuzior.
Socrealistyczny monument – kolos, który przygniatał architekturą wszystko wokół
Projekt stworzył Zbigniew Rzepecki – pochodzący z kresów wschodnich architekt, który jeszcze przed wojną zaprojektował liczne budynki, w tym ukończony w 1937 roku katowicki Dom Powstańca Śląskiego. Tym razem jednak nie był to projekt budynku w stylu modernistycznym, jak tamten, lecz kolos w duchu socrealizmu, czyli stylu, który poprzez monumentalną formę miał gloryfikować władzę, pracę i „nowego człowieka” socjalizmu.
Wybrano teren w centrum Dąbrowy Górniczej, który nie był wówczas gęsto zabudowany. Znajdowały się tam obiekty pogórnicze, związane dawniej z działalnością kopalni «Reden» oraz infrastruktura kolejowa, to jest odnoga Kolei Nadwiślańskiej oraz służąca do transportu węgla z wspomnianej już kopalni. Wyburzenia zabudowań mieszkalnych były niewielkie.
„Po zakończeniu II wojny światowej dopiero w latach 50. XX wieku zdecydowano o lokalizacji w Dąbrowie Górniczej nowych inwestycji budowlanych. Jedną z nich była zapoczątkowana w 1953 roku budowa tzw. Nowej Dąbrowy, czyli osiedla mieszkaniowego zlokalizowanego na pograniczu tego miasta i sąsiedniego Gołonoga. Kolejną była rozbudowa parku miejskiego na Zielonej. Samo centrum doczekało się jedynie opracowania założeń przebudowy, które rozpoczęto od realizacji budynku tzw. Domu Kultury Zagłębia. Na terenach po zamkniętej kopalni «Reden»”, a także po wyburzanych zabudowaniach stacji kolejowej planowano oprócz domu kultury zrealizować gmach komitetu miejskiego PZPR oraz siedzibę władz miasta. Całość zabudowań uzupełniona przez bloki mieszkalne miała otaczać plac centralny z odpowiednio zakomponowaną zielenią. Realizacji doczekała się zaledwie niewielka cześć tych planów, czyli budynek Pałacu Kultury Zagłębia oraz plac Wolności. Jeszcze w latach 60. XX wieku w centrum miasta znajdowało się kilkadziesiąt hektarów nieużytków, które następnie w kolejnych dekadach zagospodarowano jako park miejski”. – pisał kilka lat temu Arkadiusz Rybak – dyrektor Muzeum Miejskiego «Sztygarka» w Dąbrowie Górniczej.
Środki na budowę kolosa pochodziły z budżetu centralnego, choć były wspomagane lokalnymi zbiórkami. Budowa była traktowana jako prestiżowa wizytówka rozwoju kulturalnego regionu. Prace wstępne rozpoczęto w maju 1951 roku. Ze względu na wielkość gmachu oraz bogactwo zdobnicze i wykończeniowe (wykorzystano m. in. marmury z innych, zburzonych obiektów), Dom Kultury Zagłębia od samego początku ludzie nazywali pałacem.
Budowę
ukończono po niecałych siedmiu latach. Przekazanie Domu Kultury Zagłębia do
użytku nastąpiło w sobotę, 11 stycznia 1958 roku. Na uroczystości
przemawiał m. in. Aleksander Zawadzki, którego mowa pełna była propagandowych, ideologicznych treści.
W
roku 1964 nazwę zmieniono na Pałac Kultury Zagłębia. Utrzymała
się ona do 1992 roku, kiedy niedługo po przejęciu obiektu
od rządu przez lokalny samorząd zmieniono ją na Dąbrowski Pałac Kultury. To
wywołało liczne kontrowersje, głównie w społeczności innych
miast Zagłębia Dąbrowskiego. W roku 2000 powrócono do nazwy Pałac
Kultury Zagłębia, która obowiązuje do dziś.
