Pięć lat temu wyburzono unikatowe budynki OPT. Został tylko Pawilon C-G i to w opłakanym stanie

Ośrodek Postępu Technicznego swoją innowacyjnością wyprzedził „Gwiezdne Wojny” Georgea Lucasa. Był oknem na świat ambitnie rozwijającego się Górnego Śląska oraz architektonicznym poligonem doświadczalnym. Niestety pięć lat temu unikatowe budynki z ziemią zrównały buldożery. Ocalał tylko Pawilon C-G, który i tak jest w opłakanym stanie.

Ośrodek Postępu Technicznego był pierwszym w regionie i najszczerszym dzieckiem space age, czyli okresu, kiedy ludzie fascynowali się podbojem kosmosu. W latach 60. XX wieku, zanim jeszcze George Lucas zrealizował „Gwiezdne Wojny”, na obrzeżach Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku wylądowały latające spodki - Pawilony A projektu Jerzego Gottfrieda i Wiesława Ligęzy. Były to pierwsze w Polsce kopuły konstrukcji rurowej, które na dodatek miały całkowicie przeszklone ściany.

- Chciałem, żeby nawiązywały do nazwy miejsca i niejako symbolizowały postęp techniczny. W momencie, gdy z ZSRR przyjechała ideologa socrealizmu, zakładająca standaryzację, powtarzalność, ten postęp zagnieżdżał się u nas bardzo trudno. Paraboliczne formy i przykrywanie dachu siatką oczywiście istniały wcześniej, widziałem je w prasie, ale nie miałem gotowych rozwiązań. Poza tym dodatkową trudnością były szkody górnicze czwartek kategorii. Na takim gruncie wówczas nikt jeszcze nie budował. Chciałem, żeby konstrukcja była lekka, stonowana, aby łatwo komponowała się z zielenią, była nienachalna i nienarzucająca się, skromna - pisał później Jerzy Gottfried.

Unikatową konstrukcją zachwycał Pawilon Hutnictwa Żelaza i Stali projektu Zygmunta Winnickiego, którego żelbetowy dach był podtrzymywany przez stalowe liny zaczepione na potężnych dźwigarach, a także Pawilon Górniczy, któremu zespół Biura Projektów Przemysłu Węglowego w Krakowie nadał charakterystyczny paraboloidalny kształt.

Miejsce, o którym mowa, w zamierzeniach miało być placówką informacyjno-naukową i oknem na świat ambitnie rozwijającego się Górnego Śląska.

Nie ma się więc co dziwić, że w 1972 roku to właśnie do OPT trafiła wystawa „Badania Kosmosu w ZSRR”, na której zaprezentowano m.in. model kosmodromu Bajkonur, a także statki kosmiczne Sojuz-4 i Sojuz-5, które kilka lat później jako pierwsze połączyły się na orbicie. Gościem specjalnym był kosmonauta Aleksiej Jelisiejew, który Ziemię opuścił trzykrotnie. W ciągu miesiąca wystawę zobaczyło 800 tys. osób.

OPT

Architektoniczny poligon doświadczalny

Na terenie Ośrodek Postępu Technicznego urządzono prawdziwy architektoniczny poligon doświadczalny. Świadczy o tym chociażby „Wypych” autorstwa Henryka Buszki, Aleksandra Franty i Konrada Korpysa.

- Zastosowano w nim nowatorską konstrukcję wypychanych kondygnacji, która miała stanowić panaceum na niedobór mieszkań w Polsce - wskazuje Aneta Borowik w publikacji „Park Śląski w Chorzowie. Projekty i realizacje z lat 1950-1989”. - Metoda wypychanych kondygnacji polegała na odwróceniu tradycyjnej kolejności robót budowlanych. Po wykonaniu fundamentów i piwnic montowano dach, a następnie podnoszono go przy pomocy usytuowanych w piwnicy podnośników hydraulicznych na wysokość drugiej kondygnacji. Następnie, pracując pod osłoną wspomnianego dachu, przystępowano do montowania stropu, ścian, instalacji i okien, po czym wypychano dach z tak wykonaną kondygnacją na wysokość 2,8 metra. Opisane czynności powtarzano wielokrotnie, tyle razy, ile kondygnacji wznoszono.

Tę technologię wykorzystano później na Osiedlu Tysiąclecia w Katowicach. Nie została ona jednak szerzej wprowadzona do użytku ze względu na dominację konstrukcji ślizgowych i wielkopłytowych.

OPT

Może Cię zainteresować:

To ostatni budynek futurystycznego kompleksu w Chorzowie. Oklaski dla studenta, który przypomniał, dlaczego warto go ratować

Autor: Patryk Osadnik

08/03/2022

Buldożery zrównały z ziemią Pawilony A

Niestety Ośrodek Postępu Technicznego nie miał szczęścia. Wybudowany na obrzeżach Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, na styku trzech miast (Chorzowa, Katowic i Siemianowic Śląskich), z czasem popadł w zapomnienie. Zupełnie przestano się tym terenem interesować po katastrofie w znajdującej się na nim hali Międzynarodowych Targów Katowicach w 2011 roku.

- Gdyby Ośrodek Postępu Technicznego, imponujący kompleks piramid, stożków i spodków, powstał gdzieś w okolicach Los Angeles, byłby dziś uważany za klasyczne dzieło architektury space age. Z jednej strony pokazuje uniwersalność języka, jakim władali architekci z obydwu stron żelaznej kurtyny. Z drugiej strony może być gigantycznym powodem do wstydu, ponieważ przez lata popadał w ruinę, a dziś na naszych oczach jest równany z ziemią - powiedział Marcin Zasada w filmie „Archikosmos”.

W listopadzie 2017 roku buldożery zrównały z ziemią Pawilony A. Nie było jednak słychać trzasku rozbijanych szyb, ponieważ niegdyś całkowicie przeszklone ściany zostały dużo wcześniej zamurowane. Wyburzono także inne spektakularne budynki, m.in. Pawilon Hutnictwa Żelaza i Stali oraz „Wypych”.

Projekt rozbudowy uzdrowiska w Ustroniu

Może Cię zainteresować:

Tak ma zmienić się słynne uzdrowisko w Ustroniu. Architekci przedstawili projekt rozbudowy

Autor: Patryk Osadnik

29/09/2022

Dach Pawilonu C-G do wymiany

Jedyny charakterystyczny obiekt, który przetrwał do dziś, to Pawilon C-G, czyli wizytówka i główna przestrzeń wystawiennicza dawnego Ośrodka Postępu Technicznego. Jego dach rozwieszono na stalowych linach o niespotykanej wówczas w Polsce rozpiętości. Całość podtrzymują potężne nachylone wsporniki o długości prawie 20 metrów. Do środka przez przeszklone ściany wpada mnóstwo światła.

- Jako pokrycie dachów po raz pierwszy w Polsce zastosowano bardzo cienką papę „Alpa” powleczoną folią aluminiową, co umożliwiło zmniejszenie ciężaru do 30 kilogramów na metr kwadratowy(…) Horyzontalny układ trójkątnych brył pawilonu cechowały nowoczesność i ekspresja - ocenia Aneta Borowik.

Dach Pawilonu C-G z roku na rok jest w coraz gorszym stanie. Przybywa dziur, a jego poszycie coraz bardziej zapada się do środka.

- Widoczne jest wiele uszkodzeń mechanicznych wynikających z zalegania ciężkiego zlodowaciałego śniegu, wody opadowej itd. Wilgoć spowodowała przegnicie wszystkich warstw, co skutkowała w dłuższym okresie przedziurawienie poszycia i zwiększenie degradacji - czytamy w ekspertyzie, która została wykonana na zlecenie Urzędy Miasta w Chorzowie.

Według jej autorów naprawa poszycia Pawilonu C-G jest już niemożliwa. Jedyne wyjście to jego wymiana na nowy.

Nie tylko dach, ale cały obiekt jest w fatalnym stanie. Powybijane okna zasłaniają płyty OSB, a te, które jakimś cudem przetrwały, wandale zamalowali graffiti. Wydaje się, że przed buldożerami Pawilon C-G chroni tylko jedno - status zabytku, który ma od 2019 roku.

- Nawet jeśli obiekt popadnie w ruinę, nie będzie mógł być rozebrany. (...) Zły stan obiektu nie stanowi przesłanki do jego skreślenia z rejestru, gdyż zabytki podlegają ochronie i opiece bez względu na stan ich zachowania - wyjaśnił mi niegdyś Mirosław Rymer, rzecznik Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach.
Katowice Juranda Jareckiego

Może Cię zainteresować:

TOP 25. Najlepsze zdjęcia Katowic lat 60 i 70. Juranda Jareckiego. Tak architekt widział swoje ulubione miasto

Autor: Katarzyna Pachelska

04/10/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Ruda śląska patelnia

Patelnia w Rudzie za 13 baniek. Zieleń ma wrócić

Hala123

Metamorfozy grozy w architekturze Śląska i Zagłębia

OPT

Tak gnije zabytek: kosmiczny pawilon jest w fatalnym stanie

Kosciol sw ducha tychy7

Piramida egipska? Świątynia pogańska? Inspiracją była hałda

Kosciol jozefa katowice schneider

Zapomniany śląski architekt. A jego kościół w każdym mieście

15 najważniejszych dzieł moderny na Śląsku

15 najwybitniejszych dzieł moderny na podzielonym Śląsku

Mieszkanie na Koszutce w Katowicach

Najpiękniejsze mieszkanie w Polsce jest w Katowicach