W kwietniu 2026 Katowice ponownie staną się miejscem ważnej lekcji historii. Kino Kosmos oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach zapraszają młodzież i dorosłych na wyjątkowy pokaz filmu „Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Projekcja odbędzie się 13 kwietnia 2026 r. o godz. 10.30, w ramach cyklu spotkań poświęconych współczesnej historii Polski i jej ekranowym interpretacjom. Wydarzenie towarzyszy obchodom 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej, które przypadają w tym roku.
Katyń – niezagojona rana
Zbrodnia Katyńska pozostaje jedną z największych tragedii w dziejach Polski. Wiosną 1940 roku funkcjonariusze NKWD zamordowali ponad 21 tysięcy polskich obywateli – przede wszystkim oficerów Wojska Polskiego, policjantów, urzędników, naukowców i przedstawicieli inteligencji. Był to celowy cios w elitę II Rzeczypospolitej, wymierzony w tych, którzy stanowili fundament państwa i społeczeństwa.
Dla tysięcy rodzin rozpoczął się czas niepewności, nadziei i milczenia. Przez lata czekały na powrót swoich bliskich, karmione kłamstwem o „zaginionych w niewoli”. Prawda o Katyniu była przez dekady zakazana, a pamięć o ofiarach – systemowo tłumiona.
Klasyczny już dziś film Andrzeja Wajdy, oparty na osobistym doświadczeniu reżysera, którego ojciec zginął w Katyniu, pokazuje tę tragedię z perspektywy kobiet: żon, matek, sióstr i córek, które przez lata żyły w cieniu niepewności i bólu. To opowieść o stracie, ale też o godności i uporze w poszukiwaniu prawdy.
Śląski wymiar Zbrodni Katyńskiej
W rocznicowych obchodach Zbrodni Katyńskiej na Śląsku szczególne miejsce zajmuje zawsze pamięć o funkcjonariuszach Policji Województwa Śląskiego – formacji wyjątkowej w skali II Rzeczypospolitej. Autonomiczne województwo śląskie posiadało własną, niezależną policję, której trzon stanowili weterani powstań śląskich, plebiscytu oraz wcześniejszych polskich formacji porządkowych. Byli to ludzie o silnym poczuciu służby państwu, doświadczeni, związani z regionem i jego mieszkańcami.
Po agresji Związku Sowieckiego 17 września 1939 r. większość śląskich policjantów znalazła się na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Tam spotkał ich los szczególnie tragiczny. Sowieci traktowali ich jako „element niebezpieczny”, niepoddający się indoktrynacji. Po przesłuchaniach funkcjonariuszy uznano za grupę „nienadającą się do reedukacji politycznej” i – decyzją Biura Politycznego WKP(b) z 5 marca 1940 r. – skazano na śmierć.
Większość została zamordowana w Kalininie (dzisiejszym Twerze), a ich ciała pogrzebano w Miednoje. Wśród 6311 policjantów spoczywających w tym miejscu aż 1231 służyło w Policji Województwa Śląskiego . To niemal cała formacja — jej unicestwienie było ciosem nie tylko w struktury państwa, lecz także w lokalne społeczności Górnego Śląska, które straciły swoich obrońców, sąsiadów i bliskich.
Ci, którzy trafili w ręce niemieckie, również nie uniknęli prześladowań – wielu z nich, zwłaszcza uczestników powstań śląskich, osadzono w obozach koncentracyjnych. Szacuje się, że około 80 procent śląskich policjantów nie przeżyło wojny. Nieliczni ocaleni po 1945 roku byli szykanowani przez komunistyczne władze, które nie chciały uznać ich zasług ani tragicznego losu.
Spotkanie z historykiem i film jako narzędzie edukacji
Każdej projekcji w cyklu towarzyszy prelekcja specjalistów IPN. Tym razem spotkanie poprowadzi Ryszard Mozgol – historyk, pedagog i publicysta, obecnie Naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej w Katowicach. Jego komentarz wprowadzi widzów w kontekst historyczny, polityczny i społeczny wydarzeń z 1940 roku, a także w sposób, w jaki pamięć o Katyniu była przez lata fałszowana i odzyskiwana.
Celem cyklu jest pokazanie, jak film może stać się narzędziem zrozumienia historii – nie tylko poprzez rekonstrukcję faktów, ale także przez emocje, symbole i indywidualne losy bohaterów. Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie powstało z myślą o szkołach ponadpodstawowych, ale otwarte jest również dla widzów indywidualnych.
Wpisane w rocznicę
Pokaz odbywa się w bezpośrednim sąsiedztwie Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, obchodzonego 13 kwietnia. W Katowicach główne uroczystości rocznicowe zaplanowano na 10 kwietnia 2026 r., z udziałem Wojska Polskiego, przedstawicieli IPN i władz samorządowych. To czas, w którym miasto przypomina o ofiarach, a także o obowiązku przekazywania prawdy kolejnym pokoleniom.
Kiedy i gdzie?
- 13 kwietnia 2026 r. (poniedziałek)
- godz. 10.30
- Kino Kosmos, Katowice
- Film: „Katyń”, reż. Andrzej Wajda
- Prelekcja: Ryszard Mozgol
Może Cię zainteresować:
„PodCzas” IPN Katowice wraca z nowym odcinkiem. Tym razem o roku 1945 na Górnym Śląsku
Może Cię zainteresować:
