Główna nagroda dla Sosnowiczanina za projekt… na Śląsku. „Przyroda bez granic” pokonała 55 konkurentów ze świata. Przemysław Bartos żyje przyrodą na co dzień

„Przyroda bez granic” to projekt zrealizowany na terenie pogórniczym „KSM Ruda” w Budziskach, w gminie Kuźnia Raciborska (powiat raciborski).

Grand Prix „Quarry Life Award 2025” dla sosnowieckiego przyrodnika za projekt na Śląsku

„Pokonaliśmy projekty z pięciu kontynentów, m. in. z Francji, Wielkiej Brytanii, Indonezji, Tanzanii, USA, czy Maroka udowadniając, że polskie inicjatywy przyrodnicze mogą zachwycić międzynarodowych ekspertów i zdobywać największe światowe wyróżnienia. To sukces Polski na arenie międzynarodowej. Pokazuje, że nasze działania przyrodnicze nie tylko dorównują światowym standardom, ale potrafią je wyznaczać. To także ważny sygnał, że tereny pogórnicze mogą stać się przestrzeniami życia, edukacji i nowoczesnej ochrony przyrody.
Od początku zakładaliśmy, że chcemy pokazać jak takie miejsca mogą stać się przestrzeniami, w których natura odzyskuje swoje miejsce, a ludzie odzyskują kontakt z przyrodą. Tym samym udowodniliśmy, że w Polsce są ludzie dla których natura ma ogromną wartość.” — napisali autorzy zwycięskiej inicjatywy, która pokonała 55 konkurentów (ponad 130 uczestników) z całego świata.

W działania zaangażowanych było aż 1228 osób, przede wszystkim lokalna społeczność. W ich ramach:

• zinwentaryzowano 262 gatunki roślin i zwierząt;
• nasadzono ponad 500 drzew;
• przeprowadzono liczne działania terenowe, mające realny wpływ na bioróżnorodność, w tym wykonanie i instalację:
  • palików dla ptaków śpiewających w miejscach, gdzie brakuje drzew,
  • luk skowronkowych,
  • platform dla rybitw,
  • mielerzy dla owadów,
  • pryzm dla gadów,
  • stawów dla płazów,
  • żwirowisk dla sieweczek;
• stworzono bajkę z ekologicznym przesłaniem dla dzieci, pod tytułem „W poszukiwaniu nowego domu”;
• wykonano infografiki;
• zorganizowano warsztaty i grę terenową „Tropami natury”.

Międzynarodowe jury doceniło „innowacyjność, efekty działań i modelowe połączenie edukacji z ochroną przyrody”.

Dokładny opis projektu (w języku angielskim) znajduje się na stronach organizatora – „Heidelberg Materials”. To światowy koncern, działający w branży materiałów budowlanych, właściciel m. in. kopalni kruszyw na Górnym Śląsku.

Nagroda „Quarry Life Award”, której 6. odsłonę wygrał duet z Polski, to konkurs organizowany od 2012 roku. Jego celem jest promowanie pomysłów łączących pozyskiwanie i przetwarzanie kruszyw z ochroną przyrody. Miejsca działań to kopalnie należące do koncernu, które stają się „żywymi laboratoriami”. Projekty w sześciu kategoriach, obejmujące: ochronę lub wzbogacanie bioróżnorodności, ochronę poszczególnych gatunków, poprawę stanu siedlisk, rekultywację terenu, gospodarkę wodną, edukację ekologiczną – mogą zgłaszać do konkursu osoby zaangażowane, jak naukowcy, przyrodnicy, hobbyści, społeczności lokalne, organizacje i inne podmioty, współpracujące z lokalnymi oddziałami globalnej firmy.

Zwycięski projekt z Polski otrzymał nagrodę główną w wysokości 30 tysięcy euro, zaś pozostali wyróżnieni – nagrody po 10 tysięcy euro. Laureaci odebrali specjalne statuetki na uroczystej gali w niemieckim Heilderbergu pod koniec 2025 roku.

Od przyrody dla Sosnowca do przyrody bez granic

Przemysław Bartos to urodzony w Sosnowcu 37-latek, który tu mieszka (Niwka) i głównie tu realizuje swoje przyrodnicze zamiłowania, choć jak pokazuje nagrodzony projekt – nie tylko.
Jest absolwentem kierunku Ochrona Środowiska na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach i tym właśnie się zawodowo zajmuje – najpierw jako pracownik Urzędu Miasta Sosnowiec, a obecnie w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Śląskiego. Przyroda pozostaje w centrum jego uwagi także poza pracą.

8 lat temu założył blog Przyroda dla Sosnowca, w ramach którego nie tylko pisze na jej temat, lecz także inicjuje lub bierze udział w działaniach, takich jak:

• „ptakoliczenie” czyli liczenie ptaków w okolicach sosnowieckich Stawików; odbyło się już 12 razy – sześciokrotnie zimą (styczeń) i tyleż razy wiosną (kwiecień/maj),
• spacer ornitologiczny – mający na celu zapoznanie uczestników z różnorodnością sosnowieckich ptaków;
• sadzenie drzew – na przełomie kwietnia i maja;
• organizowanie zajęć edukacyjnych, między innymi dla dzieci, niepełnosprawnych, seniorów;
• promocja lokalnej przyrody, na przykład poprzez zgłaszanie kandydatów w konkursie „Drzewo Roku”.

Ta ostatnia aktywność rozsławiła na Polskę kilka sosnowieckich drzew:

• wiąz szypułkowy z Niwki, którego Przemek zgłosił jako „Strażnik kopalni”, zajął 4. miejsce w ogólnopolskim konkursie w 2021 roku, zdobywając 1.571 głosów internautów;
• dwa buki na sosnowieckim cmentarzu czterech wyznań, będące pomnikami przyrody znanym jako „smutni bracia”, które zajęły 3. miejsce w ogólnopolskim konkursie w 2020 roku, zdobywając 4.043 głosy internautów;
• sosna rumelijska z Parku Dietla na Pogoni, którą Przemek zgłosił jako „Bursztynowa dama”, zajęła 8. miejsce w 2024 roku, uzyskując 1.200 głosów.

Poza drzewami sosnowieckimi Przemek promował także te z innych miast, jedno z wielkim sukcesem. W 2022 roku zgłosił do konkursu dąb, który nazwał „Fabrykantem”. Zdobył 5.559 głosów internautów i został „Drzewem Roku” w Polsce, a następnie, w 2023 roku, wygrał ogólnoeuropejski konkurs, zdobywając tytuł „Europejskiego Drzewa Roku”.
Rok później (2023), Sosnowiczanin – wraz z Danielem Sobolewskim z warmińskiego Olsztyna – zgłosili do konkursu dąb Blüchera i Napoleona z Ostródy, którego nazwali „Ostródzianin”. Drzewo uzyskało 2.254 głosy internautów, zajmując 5. miejsce.

Widać więc, że inicjatywa przyrodnika wykracza poza Sosnowiec i faktycznie jest coraz bardziej bez granic, nie tylko w projekcie nagrodzonym w Heidelbergu. Przemek zapowiada, że to nie koniec jego pomysłów, które na bieżąco można śledzić na jego profilu w mediach społecznościowych.

Materiał dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Za jego treść odpowiedzialność ponosi redakcja.