Książka Petera Wiescholka „Kreis Nicolai. Mieszkańcy i miejscowości dzisiejszego powiatu mikołowskiego na łamach pruskiej prasy w latach 1745–1922” to świetnie opracowany przez autora materiał, daleko wykraczający poza ramy lokalnej prasy ówczesnego Górnego Śląska. Jest oparty na notatkach które zamieściły dzienniki całego Królestwa Prus, od Królewca po Akwizgran. Tym samym jest to projekt sam w sobie wyjątkowy.
Co o Mikołowie i okolicy pisała prasa Królestwa Prus?
Po raz pierwszy mieszkańcy jakiegoś polskiego powiatu mogą dowiedzieć się czegoś o tym, jakie tematy z codziennego życia ich rodzinnych miejscowości wydawały się wtedy wartymi ogólnokrajowej publikacji.
W ten oto sposób współcześni mieszkańcy Mikołowa, Łazisk, Orzesza i Ornontowic, przez Paniowy, Bujaków, Borową Wieś aż po okolice Wyr i Gostyni mogą poznać historię swych miejscowości, tym razem z niemieckiej perspektywy. To zaś czyni ową historię z pewnością nieco inną niż ta której źródła dostępne są w polskich bibliotekach cyfrowych.
Autor, przeczuwając problemy związane z wyżej opisanym „odwróceniem perspektywy”, już we wstępie w ten sposób wyjaśnia konstrukcję swojej książki: Uprzedzając ewentualne protesty lokalnych miłośników historii, już w pierwszych słowach przyznaję, iż użyte w tytule sformułowanie Kreis Nicolai nie znajduje jakiegokolwiek odnośnika do opisywanych tu czasów administracyjnej przynależności Górnego Śląska do Królestwa Prus. Powiat (w języku niemieckim Kreis czyli „okręg”) mikołowski to zaledwie ostatnie ćwierć wieku naszej historii. (…) Proszę też nie zapominać, że zamieszczone tu teksty odzwierciedlają pruskie spojrzenie na (często bardzo zawikłaną) historię naszego regionu. Czytelników, siłą rzeczy przyzwyczajonych do polskiej narracji, może to czasami irytować. Zwłaszcza jeżeli idzie o postrzeganie wydarzeń związanych z szeroko pojętym konfliktem polsko-niemieckim, jak powstania śląskie czy plebiscyt górnośląski. Przez długi czas te 180 lat pruskiego panowania na Górnym Śląsku stanowiło „czarną dziurę” w polskiej narracji historycznej. Tak jakby jakiekolwiek życie zaczęło się tu dopiero po roku 1922. Jednakże wyszukane w starej prasie notatki świadczą o tym, że życie (i to jak najbardziej normalne) trwało tu przez cały czas, niezależnie od przynależności państwowej Górnoślązaków.
W „Kreis Nicolai” znajdziemy ponad 60 opowieści, a jedna z otwierających książkę historii traktuje o mikołowskich kozach, budzących w mieszkańcach tego uroczego miasteczka ponadczasowe kompleksy.
Mikołowska fantazja. Nasz synek nie daje się zapędzić w (nomen omen) kozi róg
Chyba każdy z Mikołowian, wypytywany o swe miejsce urodzenia czy zamieszkania, miał już sposobność zetknąć się z uwagą: „Aha, z koziego miasta…!”. I chyba każdy czuł, że uwaga ta nie była pomyślana jako komplement. Podobne odczucia miał już przeszło sto lat temu pewien mikołowski pikolak, chłopak usługujący w dworcowej restauracji.
Dziennikarz „Berlińskiej Gazety Codziennej” („Berliner Tageblatt”) Heinrich Lee, podróżując wiosną roku 1910 koleją żelazną z Raciborza do Mysłowic, w Mikołowie nie opuścił nawet swego przedziału. To nie przeszkodziło mu jednak w kpinach (może i niezłośliwych) z dworcowego pikolaka. O ripoście naszego synka z Mikołowa, jak i o całym wydarzeniu, można było przeczytać w niedzielnym wydaniu berlińskiej gazety:
Krótko za Rybnikiem, wśród mało urokliwego, monotonnego krajobrazu pojawia się miasto Mikołów na Górnym Śląsku zwane kozim miastem (Ziegenstadt). Przyczyną jest fakt, że już od dawien dawna hodowano tu mnóstwo kóz. Przed mikołowianami nie można jednak tego powiedzieć. Od razu stają się nerwowi, mimo iż w żaden sposób nie można zrozumieć, cóż takiego obraźliwego jest w fakcie posiadania kozy. Więcej nawet, natychmiast zaprzeczają, jakoby ich miasto posiadało więcej tych użytecznych zwierząt niż inne miejscowości. Kiedy na dworcu w Mikołowie zamówiłem szklankę koziego mleka u biegnącego wzdłuż wagonów pikolaka (z doborowym piwem w ręce), ten tylko, rozłoszczony, rzucił mi w odpowiedzi: „W Mikołowie nie ma żadnych kóz. Jeżeli pan życzy sobie koziego mleka, to powinien przywieźć ze sobą własną kozę…!
Premiera książki odbędzie się w piątek 20 listopada 2026 r. o godz. 17 w Muzeum w Mikołowie (ul. Konstytucji 3 Maja 18). Wstęp wolny.
