Śląska konstytucja starsza od Konstytucji 3 Maja. Zrzizeni opracował Jan z Oppersdorfu, a nadał nam cesarz Ferdynand Habsburg w roku 1562

Polska szczyci się swą konstytucją 3 Maja, uchwaloną przez Sejm Wielki w duchu oświecenia i dla naprawy chorego ustroju Rzeczypospolitej w roku 1791. Bardzo dobrze! Jest to powód do dumy, nawet jeśli nie była to pierwsza konstytucja w świecie. Ci, co uważali na lekcjach historii, pamiętają, że poprzedziła ją konstytucja USA z roku 1787. Osoby o naprawdę dużej wiedzy historycznej wiedzą jeszcze o konstytucji Republiki Korsyki z 1755 r. Natomiast już mało kto, nawet na Śląsku, zdaje sobie sprawę, że posiadał on konstytucję już na całe stulecia przed wszystkimi wymienionymi wyżej.

Wikimedia Commons (fragment obrazu Hansa Bocksbergera)
Ferdynand I Habsburg, który jeszcze w XVI wieku zatwierdził górnośląską konstytucję

Zrzizeni. Tak się nazywała po czesku (pełna nazwa to Zřizeni Zemské Knižetstvi Oppolskeho a Ratiborského y ginych Kraguow k nim přislussegiczych). Bo też zatwierdził ją król Czech (a przy tym cesarz) Ferdynand I Habsburg. Zrzizeni to po polsku zarządzenie, a oznacza statuty Księstw Opolskiego i Raciborskiego. To o nie chodziło, a więc o obecny Górny Śląsk. Ustawa, nazywana też ordynacją ziemską, nie dotyczyła Śląska Cieszyńskiego.

Zrzizeni. Górnośląska konstytucja.
Zrzizeni. Górnośląska konstytucja

Śląski parlamentaryzm

Akt nie był pomysłem cesarza, będącego zarazem najwyższym księciem Górnego i Dolnego Śląska, ale wytworem ugruntowanego śląskiego parlamentaryzmu. Ten funkcjonował już wtedy od wielu lat. Za czasów panowania króla Czech i Węgier Macieja Korwina zaczął działać górnośląski sejm pod przewodnictwem górnośląskiego starosty. A w 1498 roku król Czech i Węgier Władysław Jagiellończyk wydał śląską "Kartę Swobód" (zwaną tak na wzór angielskiej Magna Charta). Potwierdzała ona dotychczasowe wolności oraz przywileje książąt i stanów Śląska. Uformowała też zręby lokalnej władzy sadowniczej - sądu książęcego. Od końca XV wieku funkcjonował jeden sejm śląski - Fürstentag, od 1494 roku nazywany Statut Silesiae.

Akt przedstawiony do zatwierdzenia cesarzowi Ferdynandowi w roku 1562, został uchwalony przez sejmik w roku 1561, kiedy to śląska szlachta przyjęła go jednogłośnie.

Górnośląska konstytucja

Zrzizeni gwarantowało trwałość istniejącej struktury i przynależności politycznej śląskich księstw i powiatów, zapewniając dotychczasowe prawa i przywileje ich mieszkańcom. Zarządzenie określało zasady wyboru i uprawnienia starosty krajowego (były szerokie, czyniąc zeń kogoś w rodzaju prezydenta o silnej władzy), kancelarii (rządu), kanclerza (premiera) i sądu ziemskiego (wg współczesnej polskiej konstytucji podobne funkcje pełnią Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny). Jego regulacje dotyczyły całego szeregu rozmaitych dziedzin funkcjonowania państwa, w tym tak istotnych jak podatki i obrona. Opisywało symbolikę i insygnia państwowe. Tak, państwa i państwowe - bo jakże to inaczej określić?

Zasady ustrojowe ujęte w Zrzizeni obowiązywały aż do oderwania Śląska od monarchii habsburskiej i włączenia ich do Prus przez Fryderyka Wielkiego w XVIII wieku. Nie umniejszając wagi Konstytucji 3 Maja dla Polski, trzeba też pamiętać, że przetrwała ona niewiele ponad rok. Konstytucja górnośląska - przez lat kilkaset.

Pisząc o górnośląskiej konstytucji, nie sposób nie wspomnieć o jej twórcy. Zrzizeni, pierwsza w świecie nowoczesna ustawa zasadnicza, zawdzięcza swe powstanie Janowi z Oppersdorfu, ówczesnemu staroście krajowemu, nieprzeciętnemu Ślązakowi, jednej z najwybitniejszych, a również dziś zapomnianych postaci epoki.

Pomnik gen J. Ziętka Katowice

Może Cię zainteresować:

Dekomunizacyjny bilans wojewody: nie ma Szewczyka, ostał się Ziętek. Ulice dostali... owoc śliwka i ssak gacek

Autor: Michał Wroński

01/05/2023

Czeski Cieszyn

Może Cię zainteresować:

Tak wygląda śląskie miasto zrodzone wskutek... ignorancji polityków. Pozdrowienia z Czeskiego Cieszyna

Autor: Tomasz Borówka

06/06/2023

Image

Może Cię zainteresować:

Berggeist, Rzepiór, Liczyrzepa... Czyli czy Gandalf był Ślązakiem? Staramy się rozwiązać tę tajemnicę, a wszystkie tropy prowadzą do... Skarbka

Autor: Roman Balczarek

02/09/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon