5 listopada 1985 roku w Zabrzu dokonał się jeden z najważniejszych przełomów w historii polskiej medycyny. Dokładnie 41 lat temu zespół pod kierownictwem ówczesnego docenta Zbigniewa Religi przeprowadził w Wojewódzkim Ośrodku Kardiologii (obecnie Śląskie Centrum Chorób Serca) pierwszy udany przeszczep serca w Polsce. Wydarzenie to na zawsze zmieniło oblicze rodzimej kardiochirurgii i uczyniło z Zabrza tętniące serce polskiej transplantologii.
Dramatyczny wyścig z czasem w realiach PRL-u
W połowie lat 80. polska kardiochirurgia mierzyła się z olbrzymimi barierami technicznymi i logistycznymi. Pacjenci ze Śląska wymagający operacji serca musieli szukać pomocy w Warszawie lub Łodzi, czekając w wielomiesięcznych kolejkach. Pionierska transplantacja odbywała się bez dostępu do Internetu, natychmiastowej wymiany informacji czy zaawansowanej telekomunikacji.Dawcą narządu był mężczyzna w stanie śpiączki, u którego stwierdzono śmierć mózgu, przewieziony następnie karetką do Zabrza, gdzie narząd pobrano bezpośrednio przed zabiegiem. Biorcą został 62-letni rolnik z Krzepic.
Podczas zabiegu Zbigniewowi Relidze asystowali Andrzej Bochenek oraz Marian Zembala. Podział ról wymagał absolutnej koordynacji. Zadaniem Andrzeja Bochenka było otwarcie klatki piersiowej biorcy, skalibrowanie naczyń krwionośnych oraz podłączenie chorego do krążenia pozaustrojowego. W tym samym czasie w sąsiedniej sali Zbigniew Religa wraz z Marianem Zembalą wycięli serce dawcy. Jak wspominał po latach prof. Bochenek, widok ogromnej pustej jamy w klatce piersiowej pacjenta robił poruszające wrażenie. Sam Religa przeprowadził zespolenie z niezwykłą skrupulatnością i precyzją, unikając krwawienia operacyjnego. Nowe serce podjęło pracę, nerki zaczęły funkcjonować, a chory trafił na salę pooperacyjną. Choć przeszczepione serce biło przez 3 dni, operacja udowodniła, że bariera uznawana dotąd w Polsce za nie do pokonania przestała istnieć.
Jego pasja przełamywała niemożliwe
Współpracownicy zapamiętali Zbigniewa Religę jako wizjonera i pasjonata, dla którego nie istniały rzeczy niemożliwe. Już na początku wspólnej drogi roztaczał przed zespołem plany nie tylko rutynowych transplantacji serca i płuc, ale także prac nad polskim sztucznym sercem.
Nadrzędną ideą Religi było zapewnienie równego dostępu do nowoczesnej opieki medycznej każdemu pacjentowi w kraju, bez względu na miejsce zamieszkania. Dążył do modelu, w którym chory z zawałem trafia do specjalistycznej pracowni w ciągu maksymalnie jednej godziny. Koncepcja ta stała się fundamentem późniejszego dynamicznego rozwoju sieci pracowni hemodynamicznych i klinik kardiologicznych w mniejszych ośrodkach miejskich.
Wszyscy trzej główni bohaterowie zabiegu z 1985 roku odegrali fundamentalną rolę w rozwoju polskiej ochrony zdrowia. Zbigniew Religa sprawował mandat senatora oraz funkcję ministra zdrowia w latach 2005–2007. Marian Zembala stanął na czele resortu zdrowia w 2015 roku, natomiast Andrzej Bochenek został współzałożycielem Grupy American Heart of Poland rozwijającej sieć szpitali w całym kraju. Nieodłączną częścią tego sukcesu stali się również wojskowi piloci, którzy przez kolejne dekady uczestniczyli w transportach narządów w ramach „Akcji Serce”.
Żywa pamięć: pomniki, film i hołd dla dawców
Zbigniew Religa zmarł 8 marca 2009 roku, pozostawiając po sobie trwały ślad w polskiej medycynie i kulturze. Historię determinacji zabrzańskiego zespołu spopularyzował nagrodzony Złotymi Lwami film fabularny „Bogowie” z 2014 roku w reżyserii Łukasza Palkowskiego, w którym postać kardiochirurga brawurowo wykreował Tomasz Kot.
.W 2022 roku w Zabrzu odsłonięto pomnik upamiętniający profesora. Z kolei z okazji 40. rocznicy zabiegu w centrum miasta przy ul. Piastowskiej powstał „Skwer Dawców Drugiego Życia”, na którym zasadzono kalinę – symbol odradzającego się życia i wdzięczności wobec dawców oraz ich rodzin, bez których odwagi żaden przeszczep nie doszedłby do skutku.Dziś, w 41. rocznicę tamtych wydarzeń, dziedzictwo prof. Religi pozostaje wciąż żywe w codziennej pracy kardiochirurgów i transplantologów ratujących ludzkie życie.
Może Cię zainteresować:
