Baba, bana i haja. Śląskie tautonimy, czyli pułapki czekające na tłumaczy

Jeżeli to prawda z tą wieżą Babel, to kiedy dawno, dawno temu Ślązacy odchodzili spod niej w swoją stronę, ktoś musiał coś źle usłyszeć. Skąd bowiem w języku śląskim mamy mnóstwo słów, które brzmią jak zapożyczenia z angielskiego, duńskiego, albańskiego, a nawet suahili? Tyle tylko, że słowa te służą jako określenia czegoś zupełnie innego!

„Fałszywi przyjaciele tłumacza” – słyszeliście kiedyś to określenie? Po polsku na takie słowa mówią: tautonimy – w różnych językach brzmią lub wyglądają podobnie, ale znaczą coś innego. Włoska „pasta” na przykład to makaron, choć w polszczyźnie identyczny wyraz może oznaczać to, co do makaronu dodajemy. Jest też pasta do zębów, butów czy podłogi. Albo legendarna „laska nebeska”: nie jest to bynajmniej przedmiot i nie jest niebieski. Z czeskiego na polski znaczy to „niebiańska miłość”.

Pamiętacie też pewnie, że czasownik "szukać" po czesku jest wyrazem… jak by to ująć… nie do końca parlamentarnym. Kazimierz Kutz opowiadał kiedyś o polskiej aktorce, która na słynnym festiwalu filmowym w Karlovych Varach tłumaczyła czeskim dziennikarzom, jak reżyser długo jej szukał do tej roli. "Szukał i szukał aż w końcu znalazł". Podobno Czesi długo krztusili się ze śmiechu, słysząc te słowa.

W języku śląskim podobnie i przeżywamy to na co dzień. „Łazisz bez czopki a potym kucosz jak stary tuberok” - jeśli śląska teściowa skarci cię tymi słowy, powinieneś wiedzieć, że nie chodzi o przysiady. Scenka jak z Monty Pythona ("Mój poduszkowiec jest pełen węgorzy" - lubimy), ale kucać to po śląsku kaszleć. I jeszcze jedno: tylko Ślązacy wiedzą, kto wynalazł koło, prawda?

Pan nazywał się Karl Wilhelm Ludwig Friedrich von Drais von Sauerbronn. I to nie żart. W galerii powyżej krótki przewodnik po śląskich pułapkach językowych.

Obraz "Wieża Babel". Mal. Pieter Bruegel (starszy), 1563 r.

Może Cię zainteresować:

Śląska wieża Babel. Jakimi językami posługiwano się na Śląsku przez tysiąclecia naszej historii

Autor: Tomasz Borówka

21/05/2022

Bralczyk2

Może Cię zainteresować:

Profesor Bralczyk o języku śląskim: Uznałbym go za język regionalny

Autor: Marcin Zasada

22/02/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Budyń

Dlaczego na Śląsku nigdy nie zapomnimy o Budyniu i Pogodno

Mercik Gramatyka

Gramatyka i Mercik łączą siły w walce o język śląski

Lutnia Śląsk

Tak powstawał język śląski. Unikalne nagranie z 1913 roku

Pochód Gwarkowski w Tarnowskich Górach

Pochód Gwarkowski przeszedł ulicami Tarnowskich Gór

Ruch Zagłębie

Gorole po stronie Hanysów po kiepskiej prowokacji Boruca

Weltmajstry

"Weltmajstry" Rokity na scenie katowickiego Korezu

Władysław Szpilman z synem Andrzejem

Bezcenne pamiątki po słynnym Szpilmanie trafią do Sosnowca