Przypomnijmy sobie tekst tej pieśniczki:
„Idę sobie przez podwórze/ I pyk, pyk, fajeczkę kurzę,/ Mam króliki we chlewiku/ I gołąbki w gołębniku,/ A w kadłubku stary kos/ Śpiewa mi na cały głos./ Pyk, pyk, pyk z fajeczki,/ Duś, duś, duś gołąbeczki,/ Fajeczka, gołąbeczek,/ Ławeczka, ogródeczek/ I w kadłubku kos, to starzyka los./ Byłem bajtlem i ciskaczem,/ Potem przez rok ładowaczem,/ Fedrowałem przez lat wiele,/ Świątek, piątek i w niedzielę,/ Aż po wielu ciężkich dniach/ Znałem swój górniczy fach. (refren: Pyk, pyk, pyk z fajeczki...)
Jakem już rębaczem został,/ Tom od ojca fajkę dostał,/ Od sztygara zaś w nagrodę/ Otrzymałem dobry przodek,/ Tamem sobie fajkę ćmił/I fedrował z całych sił. (refren: Pyk, pyk, pyk z fajeczki...)
Tak się w życiu dziwnie darzy,/ Byłem górnik, jestem starzyk,/ Kułem węgiel w czarnej głębi,/ Dziś mi karmić trza gołębie,/ Rwałem węgiel, pókim mógł,/Dziś fedruje za mnie wnuk. (refren: Pyk, pyk, pyk z fajeczki...)
Wyrąbałem węgla zwały,/ Żeby ludziom ciepło dały,/ Teraz, gdy mi włos bieleje,/ Sam przy piecu kości grzeję,/ Jeszcze wczoraj taki chwat,/ Dziś już ponoć stary dziad. (refren: Pyk, pyk, pyk z fajeczki...)
Choć piosenka ta jest powszechnie kojarzona z tradycyjnym śląskim folklorem biesiadnym i górniczym, nie jest ona anonimowym utworem ludowym.
Dlatego z pewnością nie wszyscy wiedzą, że autorem słów do tego popularnego utworu jest polski poeta i autor tekstów scenicznych Zdzisław Pyzik. Powstała ona na potrzeby Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, a muzykę do niej skomponował założyciel tego zespołu – Stanisław Hadyna.
Dodajmy, że Pyzik napisał również teksty do innych znanych śląskich pieśni, takich jak m.in.
- „Karliku, Karliku”,
- „Od Siewierza jechał wóz”.
Zdzisław Pyzik urodził się 11 kwietnia 1917 roku w Grudnej Kępskiej w Małopolsce, a gimnazjum i liceum ukończył w Rybniku. To był początek jego wrastania w ziemię śląską, z tego też czasu pozostał sentyment do tego miasta. Po wojnie osiedlił się w Katowicach, gdzie zmarł 9 grudnia 2000 roku. W październiku 2018 roku na Rynku w Siewierzu ustawiono ławeczkę, na której Zdzisław Pyzik siedzi w towarzystwie Stanisława Hadyny, dyrektora Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”.
Wróćmy jednak do pieśniczki „Starzyk”, która pokazuje sielski obraz zasłużonej emerytury i spokojnych zwyczajów śląskiego górnika. Palenie fajki oraz karmienie gołębi symbolizują upragniony relaks i odpoczynek po latach ciężkiej pracy.
Możemy się jednak zastanowić, dlaczego ten hodowca gołębi potem je dusi („duś, duś gołąbeczki”). Nigdy nie dawało mi to spokoju, aż kiedyś usłyszałem, jak pewien fan drużyny Górnika Zabrze wypowiedział „zawołanie” kibiców tej drużyny: „jadymy durś”. Ponieważ miał lekką wadę wymowy wyszło to na „durch”, czyli niemiecki wyraz oznaczający „ciągle”, „wciąż”. Stąd się przecież wzięło śląskie „durś”, „durchś” lub przy niestarannej wymowie „duś”. Zatem ów starzyk z piosenki nie dusi gołąbki, lecz cieszy się, że wciąż ma swoje ukochane ptaszki.
Na pewno nasunie się pytanie, czy autor tekstu świadomie zastosował tę śląską formę wyrazu, a może było po prostu „durch”, a jakiś purysta językowy, albo i cenzor, zmienił je na „duś”. Tego na pewno nie wyjaśnimy, lecz warto taką próbę genezę tych słów, ich wytłumaczenia znać.
Może Cię zainteresować:
