Dawne Katowice widziane oczami Niemców. Od niechęci do zachwytu: najpierw brudno, głodno i na bosaka, potem „duchowa wolność, gwar ulic, żywy zlepek różnych narodowości”

Wiadomość o przeniesieniu do Katowic przepełniła rodzinę trwogą. „Katowice…. Jakaś polska dziura blisko granicy z Rosją!” – napisała Elisabeth Grabowski. Niemiecka pisarka i folklorystka roztaczała piękne wizje nad miastem, ale na razie przybywa tu tylko „motłoch wszelkiego rodzaju”. Jest brudno, głodno i na bosaka. Tak było w XIX wieku. A później?

Narodowe Archiwum Cyfrowe
Katowice, ulica Mickiewicza

Elisabeth Grabowski pochodziła z Raciborza, z rodziny mieszczańskiej. Mieszkała też na Węgrzech i w Berlinie, a ostatnie kilkanaście lat w Opolu i tam zmarła. Jest autorką wielu publikacji o tematyce śląskiej. W jednej z nich, „Z życia młodego miasta” opowiada o Katowicach po tym, jak w w 1865 roku uzyskały prawa miejskie. I przed tym wydarzeniem, i jakiś czas po nim miejsce to było straszne, gdzieś blisko granicy z Rosją, otoczone dymiącymi kominami, hałdami i zapadliskami. „Ziemia należała do najmniej urodzajnych i najbardziej zanieczyszczonych gleb na Górnym Śląsku. Życie osiedlonych było ubogie. Nigdzie indziej los ludu Górnego Śląska nie był tak biedny. Dorośli i dzieci biegali boso, także zimą (jeszcze dzisiaj tak się zdarza)”.

A mimo to przyjeżdżali tu ludzie, by budować nowe miasto. Elisabeth Grabowski pisze z wyraźną niechęcią o Polakach: „Brud na ulicach i placach przybrał niewyobrażalne rozmiary wskutek wzmożonego napływu ludności do kopalń i hut. Zarządzanie gminą leżało w gestii polskich właścicieli ziemskich wywodzących się z chłopstwa, nastawionych wrogo wobec postępu, uparcie broniących się przed nową myślą twórczą, kroczących dumnie podczas deszczu i słoty w futrach z owczej wełny i w ordynarnych «gumiakach». W końcu jednak partia niemiecka wygrała wybory i dzięki wspólnym wysiłkom Grundmanna i dra Holtzego, a także innych zasłużonych obywateli przeforsowano dekret o nadaniu praw miejskich”.

Było to więc miejsce silnych antagonizmów, biedy i bogactwa, wykształcenia i braku kultury. „Niemiecka solidność występowała przeciwko polskiej gnuśności” – czytamy w tekście.

Autorka dodaje, że „otwarto drzwi przed duchem nowego czasu”, ale nie od razu „można było pozbyć się wszelkich śladów niegospodarnego zarządzania”. Owszem, były już eleganckie budynki i szerokie ulice, wystawy kusiły wiedeńskimi artykułami mody, ale przede wszystkim żywność drożała, brakowało mieszkań, dzieci były tutaj blade i głodne, no i wszędzie można było paść ofiarą złodziei.

Gdy Elisabeth Grabowski pisała swój tekst w 1913 roku, rozpływała się już w zachwytach nad młodym miastem: „Katowice należą dzisiaj do najpiękniejszych górnośląskich miast. Wszędzie zauważa się rozwój (…). Duchowa wolność, gwar ulic oraz żywy zlepek różnych narodowości nadają miastu charakter, który śmiało można określić wielkomiejskim”.

Tekst ukazał się po latach także w antologii „Katowice oczami Niemców i Polaków” pod redakcją Grażyny Barbary Szewczyk.

Janosch

Może Cię zainteresować:

Najlepsze bajki dla dzieci? Oczywiście, że Janosch. Jego Misia i Tygryska znają na całym globie

Autor: Teresa Semik

13/10/2022

Katowice, Rynek w latach międzywojennych

Może Cię zainteresować:

Górny Śląsk w II Rzeczpospolitej był najbogatszy, bardzo polski i źle traktował kobiety

Autor: Teresa Semik

05/08/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Podziemia collage

Tajemnicze podziemia w parku, czyli wielka katowicka zagadka

Gospoda Parkowa w WP Ki W Archiwum Państwowe w Katowicach 01

Zanim powstał Park Śląski, była tam gospoda

Budowa Planetarium Śląskiego 14

Jak powstawało Planetarium Śląskie

Pożar w Kuźni Raciborskiej

Na pogorzelisku w Kuźni Raciborskiej znów szumi las

Huta cynku Hohenlohe w Wełnowcu

Jaki byłby Śląsk bez węgla? Zielony, rolniczy, z... kominami

Polskie oddziały wkraczające do Katowic

Dwie wersje historii Śląska. Która jest prawdziwa?

Doktor Vincenz Priessnitz

Biorąc prysznic, myśl o Śląsku. Bo Ślązak prysznic wynalazł