Może ktoś z rodzeństwa kontynuował ojcowski zawód rzemieślniczy, ale Josef postanowił zostać nauczycielem i dlatego został absolwentem seminarium nauczycielskiego w Pyskowicach.
Nauczyciel z Roździenia. Życie i losy Josefa Potempy
15 listopada 1860 roku Josef Potempa został mianowany nauczycielem i oddelegowany do krzewienia oświaty oraz niesienia jej kaganka pod strzechy w nabierającym rozwojowego rozpędu Roździeniu.
Formalnie objął swoje stanowisko 1 stycznia 1861, ale to był jak zawsze Nowy Rok, czyli Feiertag, więc mógł spokojnie obchodzić sylwestra, wraz z Roździenianami i Szopieniczanami, wśród których zamieszkał.
Po prawie dekadzie coraz więcej roździeńskich strzech było murowanych, a Josef Potempa został nauczycielem głównym miejscowej placówki oświatowej. W lipcu 1870 roku dwaj jego nauczyciele pomocniczy zostali powołani do wojska w związku z wybuchem wojny francusko-pruskiej. Hauptlehrer Potempa musiał wziąć na siebie – w sposób tylko jemu wiadomy – nauczanie 700 uczniów. Ale wtedy Prusy były - tak jak Ameryka do dziś - krajem nieograniczonych możliwości.
Urodzony w stolicy rejencji opolskiej Potempa odczuwał wyniesione stamtąd potrzeby kulturalne. Chodziło o prasę. Nie zastanawiał się długo i postanowił uczynić z Roździenia również ośrodek prasowy.
Josef Potempa zrobił sobie prezent urodzinowy i od 5 kwietnia 1873 zaczął redagować i wydawać „Oeffentlicher Anzeiger für Schoppinitz, Rosdzin und Klein – Dombrowka”. Gazeta ukazywała się co sobotę i kwartalnie kosztowała w abonamencie z dostawą do domu 7,50 srebrnych groszy, co stanowiło ¼ pruskiego talara, co podobno stanowiłoby dzisiaj ponad 60 złotych.
Od numeru 28 z dnia 11 października 1873 roku tytuł zmienił sie na „Oeffentlicher Anzeiger für den oberschlesischen Gruben- und Hütten-District”. Sobotnie wydawanie oraz cena abonamentu pozostały bez zmian, ale redaktorem i wydawcą został pochodzący z Wodzisławia Śląskiego roździeński kupiec i właściciel hotelu Moritz Reich. Kiedy ukazał się jej ostatni numer nie wiadomo, ale gazeta ukazywała się co najmniej do końca kwietnia 1879 redagowana i drukowana przez mysłowickiego właściciela drukarni Ferdinanda Görke.
Potempa miał duszę społecznika, lubił się udzielać na rzecz lokalnej społeczności. Oprócz bycia nauczycielem był też co najmniej od roku 1875 organistą w kościele katolickim w Roździeniu – Szopienicach.
W październiku 1875 Potempa trafił wraz z Reichem – wtedy już naczelnikiem gminy Roździeń – na łamy „Kattowitzer Zeitung”. Obaj panowie spotkali się bowiem przed sądem w Mysłowicach.
Główny nauczyciel kontra naczelnik gminy. Kulisy roździeńskiego skandalu i procesu w Mysłowicach
Sąd uznał Potempę za winnego wielokrotnego publicznego znieważenia poszkodowanego Reicha. Potempa w poczekalni dworca Kolei Prawego Brzegu Odry w Szopienicach publicznie zarzucał Reichowi intencję zrujnowania męża właścicielki ziemskiej, Julianny Chmura, za pomocą licznych procesów sądowych w celu taniego przejęcia jego nieruchomości i uzyskania w ten sposób wjazdu na swoją posiadłość, a w rozmowie z karczmarzem Neuländerem zarzucił mu dodatkowo kłamstwo przed sądem.
Po ponad godzinnej rozprawie, w trakcie której oskarżony nie zdołał dowieść prawdziwości swoich słów, sąd skazał go na karę grzywny w wysokości 150 marek lub – w przypadku jej nieściągalności – na miesiąc więzienia. Ponadto poszkodowany otrzymał prawo do opublikowania wyroku w gazecie Rosdziner Anzeiger na koszt skazanego, a sam skład sędziowski zaznaczył, że ze względu na powagę obrazy oraz powszechnie znaną, głęboką wrogość między stronami rozważał nawet karę bezwzględnego pozbawienia wolności, od której jednak ostatecznie odstąpił.
Josef Potempa umarł młodo, bo w wieku 45 lat 5 listopada 1882 w Szopienicach. W jego akcie zgonu jego córka Melchiora podała jako jego zawód "organista".
Melchiora urodziła się w Wigilię 1861 roku. Powiła ją żona Josefa, Marie, z domu Markefka. Z uwagi na dzień urodzin Melchiora dostała na drugie imię Eva.
Dzieje córki Josefa Potempy
W lipcu 1878 Melchiora Potempa wyszła za mąż za roździeńskiego nauczyciela Juliusa Sekatzka, urodzonego w roku 1849 w Szombierkach, który był synem nauczyciela Josefa Sekatzka z Orzegowa.
W latach 1860-1866 był on uczniem renomowanego wrocławskiego gimnazjum Św. Macieja, a następnie przez dwa lata seminarium nauczycielskiego w Pyskowicach. Następnie był po roku nauczycielem pomocniczym w Janowie i w Roździeniu, zanim tu w roku 1871 dostał posadę drugiego nauczyciela szkoły ludowej
Świadkami jego ślubu byli dwaj nauczyciele z Roździenia: 29-letni Thomas Książek oraz jego rówieśnik Carl Metzler, który w roku 1905 został pierwszym rektorem w nowej szkole dla dziewcząt numer IV.
W roku szkolnym 1892/93 wydzielono we wspólnym budynku osobne szkoły dla chłopców i dziewcząt. Głównym nauczycielem tej drugiej został mianowany Julius Sekatzek. W lipcu 1899 Sekatzek został rektorem nowo wybudowanej szkoły w Szopienicach. Julius Sekatzek zmarł w 28 października 1909 r. w szpitalu brackim w Katowicach.
Od listopada 1875 z przerwami nauczycielką była również Melchiora Sekatzek. Nie tylko w tym względzie poszła w ślady ojca. W kwietniu 1909 mysłowicki uznał ja winną obrazy panny Berty Fitzek z Roździenia, co kosztowało ją 15 marek.
Małżeństwo Sekatzek miało kilkoro dzieci. Urodzony w roku 1886 Hubert Sekatzek był przez pewien czas nauczycielem w Szopienicach, później mieszkał w Raciborzu. Mieszkający w Janowie sztygar zmianowy Eduard Sekatzek był członkiem janowskiej Rady Gminy z frakcji niemieckiej i obchodził w maju 1939 swoje 60. urodziny.
Zięć Josefa zrobił karierę w szkolnictwie
Druga córka Josefa Potempy również wyszła na nauczyciela. Urodzona w listopadzie 1863 w Roździeniu Leopoldine Potempa poślubiła we wrześniu 1884 r. w Szopienicach zamieszkałego w Janowie Johanna Heruda. Świadkami byli ojciec panny młodej i 24-letni nauczyciel Josef Seidel z Roździenia. Małżeństwo Herud doczekało się 8 dzieci.
Johann Herud był najmłodszym z 12 dzieci właściciela domu Antona Heruda i jego żony Marie, z domu Kubera, urodzonym 15 lipca 1854 w podraciborskim Cyprzanowie (Janowitz). W roku 1874 został absolwentem seminarium nauczycielskiego w Pilchowicach i zaczął pracować w Reńskiej Wsi. W Janowie został zatrudniony jako nauczyciel od lutego 1877, obejmując naukę w 3 klasie.
Później Johann Herud został głównym nauczycielem szkoły żeńskiej, w roku 1906 został też przejściowo kierownikiem nowo oddanej szkoły dla chłopców przy dzisiejszej ulicy Oswobodzenia 92. Herud był również agentem pocztowym do roku 1907 oraz rozjemcą od roku 1892 do 1919.
Świetlicą dla dziewcząt w szkole przy ul. Oswobodzenia 61 kierowała jego żona Leopoldine Herud przy pomocy nauczycielki panny Birkner.
1 stycznia 1913 Johann Herud został mianowany rektorem w szkole żeńskiej. Rektor Herud zakończył służbę w janowskim szkolnictwie z dniem 1 lipca 1919 roku i przeszedł na emeryturę, udał się jednak na urlop i zatrzymał mieszkanie ze względu na zbiory w ogrodzie szkolnym jeszcze do 1 listopada 1919 roku. Następnie wyprowadził się z rodziną do Bytomia, gdzie zmarł 29 maja 1931 r. Jego zgon zgłosił jeden z jego synów, Wilhelm Herud, również nauczyciel.
Zaczynając pisać o nauczycielu, organiście, księgarzu i redaktorze Josefie Potempie z Roździenia, nie spodziewałam się, że zakończę Johannem Herudem z Janowa. Moja Oma Gertruda opowiadając mi o swoim dzieciństwie ciepło wspominała jej nauczyciela Heruda.
Oma zmarła w Janowie przed 50 laty w październiku 1976. W październiku 2026 zmarła jej córka, moja Mama Ruth. Widać miałem opowiedzieć i te losy.
Może Cię zainteresować:
