Dwie dusze Wilhelma Pisulli. Szczepan Twardoch o swojej najnowszej powieści "Waldkauz"

W Teatrze Śląskim w Katowicach odbyło się spotkanie promocyjne najnowszej powieści Szczepana Twardocha zatytułowanej „Waldkauz”. Rozmowę z pisarzem poprowadził literaturoznawca Wojciech Śmieja, a wydarzenie zorganizowane wspólnie z Wydawnictwem Marginesy zgromadziło komplet publiczności. Co o swojej najnowszej powieści mówi niedawny laureat podwójnej Literackiej Nagrody NIKE?

Przemysław Jendroska/Teatr Śląski
Szczepan Twardoch 2

"Waldkauz". Od czarnego kryminału po „Baldur’s Gate”

Najnowsza powieść podwójnego laureata Literackiej Nagrody NIKE Szczepana Twardocha nosi tytuł "Waldkauz" (niem. puszczyk). Z okładki spogląda na nas "zachmurzona" twarz takiej właśnie sowy.

Wydawnictwo Marginesy tak reklamuje powieść" "Waldkauz" jest historią pełną tajemnic, historią o męskiej przyjaźni i powinnościach względem najbliższych, o odkupieniu, miłości i o tym, co kryje się w ciemnościach oddzielonych od naszego świata tylko cienką, półprzepuszczalną błoną. Wilhelm Pisulla zna mowę ptaków i rozmawia z utopcami, ale nawet on nie potrafi odnaleźć pożartego przez bestię wojny syna.

Ów Pisulla to ekswachtmeistr gliwickiej policji kryminalnej, obecnie prywatny śledczy firmy Detektiv-Lux. Akcja powieści rozgrywa się w czasie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku.

Prowadzący spotkanie z autorem Wojciech Śmieja zwrócił uwagę na kalejdoskopową grę konwencjami, którą autor zastosował w nowej powieści – od czarnego kryminału i powieści detektywistycznej, przez elementy realizmu magicznego i śląskiej demonologii (obecność utopców, mamun czy beboków), aż po motyw drogi (questu).

Szczepan Twardoch potwierdził, że sam początek powieści stanowi bezpośredni ukłon w stronę klasyki literatury kryminalnej.

- Początek "Walkauza", pierwsza i druga strona w zasadzie, to jest taki mój hołd dla Raymonda Chandlera - wyjaśnił Twardoch. - To znaczy "Walkauz" zaczyna się dokładnie tak, jak zaczyna się "The Big Sleep" (powieść "Głęboki sen"), z detektywem, który opisuje, jak jest ubrany, a następnie przychodzi do niego kobieta. Ten opis odzienia Wilhelma Pisulli wziąłem właśnie od Chandlera jako taki hołd wobec pisarza, którego niezwykle cenię nie jako pisarza gatunkowego, tylko po prostu jako pisarza

Autor nie krył również inspiracji popkulturą lat 90.. Zapytany przez jednego z czytelników o grę komputerową „Baldur’s Gate”, przyznał, że tytuł jednego z rozdziałów książki – „Przed wyruszeniem w drogę należy zebrać drużynę” – jest bezpośrednim nawiązaniem do kultowej kwestii wypowiadanej w polskiej wersji językowej przez Piotra Fronczewskiego.

Dwie dusze Wilhelma Pisulli

Kluczowym punktem rozmowy była konstrukcja głównego bohatera, Wilhelma Pisulli. Twardoch wyjaśnił, że monolog wewnętrzny detektywa w rzeczywistości ma formę dialogu, co wynika z jego podwójnej, upiorycznej natury. Konstrukcja ta została zaczerpnięta z badań Łukasza Kozaka zawartych w książce „Upiór”.

Druga dusza Pisulli podróżuje z tytułowymi puszczykami i pozostaje z nim w skomplikowanej, wręcz toksycznej relacji. Cieplejsze uczucia wobec bohatera okazuje niemal wyłącznie wtedy, gdy ten zażywa kokainę – substancję w tamtych realiach powszechną i uznawaną za sprzyjającą zdrowiu.

Pisarz zdradził, że ta konstrukcja pozwoliła mu również przelać na papier własne doświadczenie wewnętrznego wielogłosu i „jazgotu”, z którym mierzy się od dzieciństwa.

Językowy kołowrót i XIX-wieczne archiwa

Wojciech Śmieja oraz zgromadzona publiczność dopytywali o wielojęzyczność tekstu, w którym przenikają się polszczyzna, niemczyzna oraz śląszczyzna.

Twardoch podkreślił, że „Waldkauz” to jego pierwsza powieść, w której zastosowanie pierwszoosobowej narracji dało mu swobodę relacjonowania dialogów: narrator może opowiadać po polsku rozmowy toczące się pierwotnie po niemiecku, zaznaczając jedynie ich oryginalny język.

Zapytany o warstwę leksykalną i obecne w dialogach liczne śląskie przekleństwa, Twardoch zdradził, że sięgnął do archiwalnych protokołów sądowych z Opola z pierwszej połowy XIX wieku (z opracowania Testigo de Camelo). Dokumenty te, spisywane niemiecką fonetyką przez pruskich urzędników w sprawach o zniesławienie, stały się dla niego źródłem archaicznej śląszczyzny i dawnych obelg – w tym dawnego czasownika „jachć” oraz zwrotu "k.. motyko”, którym Pisulla zwraca się do swojej drugiej duszy.

W kwestii zapisu współczesnych partii śląskich autor potwierdził, że konsekwentnie stosuje powszechny zapis ślabikorzowy i unika zmyślania słów.

Geograficzne przesunięcie: Bytom i masakra w Józefce

W przeciwieństwie do wcześniejszych śląskich powieści Twardocha (takich jak „Drach” czy „Pokora”), których akcja osadzona była w rodzinnych okolicach autora wokół Pilchowic, fabuła „Waldkauza” przenosi się w rejon Bytomia, Wielkich Piekar, Szarleja i Józefki.

Powieść otwiera panorama Bytomia. Autor przyznał, że miasto to – przed II wojną światową uznawane za jedno z najpiękniejszych na Śląsku – wywołuje w nim dziś głęboki smutek z powodu niszczejącej tkanki miejskiej i stanu półrozkładu.

Odpowiadając na pytania o realia historyczne, Twardoch ujawnił, że przed napisaniem książki osobiście badał topografię terenu, odwiedzając m.in. cmentarz przy ulicy Piekarskiej w Bytomiu oraz lokalne lasy.

Zaznaczył również, że opisana w powieści masakra w Gasthausie w Józefce (Josefsthal, dziś część dzielnicy Piekar Śląskich) opiera się na autentycznych wydarzeniach historycznych, do których dotarł w źródłach z epoki, a które do tej pory pozostawały niemal nieopisane w polskiej historiografii.

Realia epoki pisarz odtwarzał z drobiazgowych okruchów przeszłości: dawnej prasy, fotografii, ksiąg adresowych oraz archiwalnych menu restauracyjnych.

Spotkanie w Teatrze Śląskim odbyło się 8 listopada. Zwieńczył je krótki recital Adama Struga oraz podpisywanie egzemplarzy powieści przez autora.

Szczepan Twardoch Nike

Może Cię zainteresować:

Szczepan Twardoch laureatem podwójnej nagrody NIKE 2026 za powieść "Null"

Autor: Katarzyna Pachelska

04/10/2026

Karol Godula i jego dom w Rudzie

Może Cię zainteresować:

Karol Godula. Jak „Diabeł z Rudy” zbudował przemysłowe imperium i stworzył śląskiego Kopciuszka. Pisze: Piotr Fuglewicz

Autor: Piotr Fuglewicz

20/11/2026

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon
Reklama