Prawda nieuznana przez dekady
5 marca 1940 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło decyzję o fizycznej likwidacji polskich jeńców wojennych – bez aktu oskarżenia, bez procesu, bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Rozkaz objął ponad 21 tysięcy osób: oficerów Wojska Polskiego, policjantów, funkcjonariuszy KOP, urzędników, ziemian, nauczycieli, lekarzy, inżynierów – ludzi, którzy stanowili fundament państwa.
Już 3 kwietnia rozpoczęła się likwidacja obozu w Kozielsku. Jeńców wywożono do lasu katyńskiego i rozstrzeliwano strzałem w tył głowy. W kolejnych tygodniach mordowano:
- jeńców ze Starobielska – w Charkowie,
- policjantów z Ostaszkowa – w Kalininie (Twerze),
- a także grupy więźniów w Chersoniu, Kijowie i Mińsku.
Była to zbrodnia ludobójstwa, wymierzona w polską elitę i zdolność państwa do odrodzenia się po wojnie.
13 kwietnia 1943 r. w Berlinie ogłoszono informację o odkryciu masowych grobów w Katyniu. Choć dowody były jednoznaczne, Związek Sowiecki przez pół wieku zaprzeczał odpowiedzialności, obciążając Niemców. Dopiero w 1990 r. Moskwa oficjalnie przyznała, że zbrodni dokonało NKWD.
Obchody w Katowicach
W Katowicach główne uroczystości odbyły się 10 kwietnia 2026 r. i rozpoczęły się uroczystą mszą świętą w kościele garnizonowym św. Kazimierza Królewicza, odprawioną pod przewodnictwem abp. Andrzeja Przybylskiego.
Po liturgii uczestnicy przemaszerowali na Plac Andrzeja, pod Pomnik Ofiar Katynia. Tam odegrano hymn państwowy, odczytano Apel Pamięci, oddano salwę honorową, a sygnał „Śpij kolego” dopełnił ceremonii.
W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, służb mundurowych, duchowieństwa, organizacji kombatanckich, szkół oraz mieszkańcy regionu. Asystę honorową zapewniła 13. Śląska Brygada Obrony Terytorialnej, a oprawę muzyczną – Orkiestra Wojskowa z Bytomia.
Edukacja i pamięć: film, podcast, spotkania
Pokaz filmu „Katyń” w Kinie Kosmos – 13 kwietnia 2026 r.
IPN Katowice i Kino Kosmos przygotowały specjalny pokaz filmu Andrzeja Wajdy „Katyń”, poprzedzony prelekcją Ryszarda Mozgola, naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej. To opowieść o kobietach, które latami czekały na powrót swoich bliskich – oficerów zamordowanych przez NKWD. Projekcja wpisuje się w cykl edukacyjny dla młodzieży, pokazujący, jak film może otwierać rozmowę o historii i jej konsekwencjach.
Podcast IPN Katowice: „Zgładzona formacja. Policja Województwa Śląskiego 1922–1939”
Nowy odcinek podcastu „PodCzas” poświęcono losom Policji Województwa Śląskiego – formacji, która po 1939 roku została niemal całkowicie zgładzona przez Sowietów. Rozmowa Zbigniewa Gołasza z Pawłem Zawiszą przybliża:
- specyfikę śląskiej autonomii,
- rolę policji w życiu społecznym regionu,
- skalę strat poniesionych w wyniku Zbrodni Katyńskiej i represji sowieckich.
To ważny element lokalnej pamięci.
Tragedia śląskich policjantów
Pamięć o funkcjonariuszach Policji Województwa Śląskiego – formacji wyjątkowej w skali II Rzeczypospolitej – zajmuje zawsze szczególne miejsce w rocznicowych obchodach Zbrodni Katyńskiej na Śląsku. Autonomiczne województwo śląskie posiadało własną, niezależną policję, której trzon stanowili weterani powstań śląskich, plebiscytu oraz wcześniejszych polskich formacji porządkowych. Byli to ludzie o silnym poczuciu służby państwu, doświadczeni, związani z regionem i jego mieszkańcami.
Po agresji Związku Sowieckiego 17 września 1939 r. większość śląskich policjantów znalazła się na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Tam spotkał ich los szczególnie tragiczny. Sowieci traktowali ich jako „element niebezpieczny”, niepoddający się indoktrynacji. Po przesłuchaniach funkcjonariuszy uznano za grupę „nienadającą się do reedukacji politycznej” i – decyzją Biura Politycznego WKP(b) z 5 marca 1940 r. – skazano na śmierć.
Większość została zamordowana w Kalininie (dzisiejszym Twerze), a ich ciała pogrzebano w Miednoje. Wśród 6311 policjantów spoczywających w tym miejscu aż 1231 służyło w Policji Województwa Śląskiego . To niemal cała formacja — jej unicestwienie było ciosem nie tylko w struktury państwa, lecz także w lokalne społeczności Górnego Śląska, które straciły swoich obrońców, sąsiadów i bliskich.
Ci, którzy trafili w ręce niemieckie, również nie uniknęli prześladowań – wielu z nich, zwłaszcza uczestników powstań śląskich, osadzono w obozach koncentracyjnych. Szacuje się, że około 80 procent śląskich policjantów nie przeżyło wojny. Nieliczni ocaleni po 1945 roku byli szykanowani przez komunistyczne władze, które nie chciały uznać ich zasług ani tragicznego losu.
Pamięć o Katyniu
Zbrodnia Katyńska była próbą unicestwienia polskiej elity i złamania kręgosłupa państwa. Przez dziesięciolecia prawda o niej była zakazana, a rodziny ofiar żyły w bólu i niepewności.
Dziś – dzięki badaniom historyków, pracy IPN, edukacji i lokalnym inicjatywom – pamięć o zamordowanych wraca do przestrzeni publicznej, a ich imiona odzyskują należne miejsce w historii.
Może Cię zainteresować:
Pokaz filmu „Katyń” w Kinie Kosmos. Katowice przypomną o ofiarach Zbrodni Katyńskiej
Może Cię zainteresować:
