Lasy społeczne obejmą aż 94 proc. powierzchni Nadleśnictwa Katowice? - Taki obszar wyznaczyliśmy w konsultacjach - mówi Kama Klimsa ze Stowarzyszenia Leśne Sprawy

Rozmowa z Kamą Klimsą, przewodniczącą katowickiego Stowarzyszenia Leśne Sprawy

O co chodzi w idei lasów społecznych?
Chodzi przede wszystkim o zmianę priorytetów w gospodarowaniu lasami wokół dużych miast. Lasy mają służyć przede wszystkim mieszkańcom i przyrodzie, a nie produkcji drewna. Pełnią niezwykle ważne funkcje społeczne, klimatyczne i przyrodnicze. Oczyszczają powietrze, zatrzymują wodę, obniżają temperaturę i są miejscem codziennego odpoczynku tysięcy osób. Mają też istotny wpływ na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne.

Dlaczego akurat lasy wokół Katowic i Metropolii powinny być szczególnie chronione?
Warto przypomnieć ideę Leśnego Pasa Ochronnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, który powstał z myślą o ochronie mieszkańców silnie uprzemysłowionego regionu. Już kilkadziesiąt lat temu dostrzegano, jak ważne są lasy otaczające miasta aglomeracji. Dzisiaj, w obliczu zmian klimatu, postępującej urbanizacji i coraz większej presji inwestycyjnej, ich znaczenie jest jeszcze większe. Katowice nie funkcjonują w oderwaniu od sąsiednich miast, lecz stanowią część jednej z największych metropolii w Polsce. Dlatego lasy wokół Katowic i sąsiednich miast powinny być traktowane jako wspólny system przyrodniczy, a ich funkcje społeczne i ochronne powinny mieć pierwszeństwo przed gospodarczymi.

Czy Lasy Państwowe nie będą mogły "ruszyć" takich lasów społecznych, wycinać tam drzew?
Nie chodzi o całkowite zaprzestanie prac leśnych, ale o zmianę sposobu gospodarowania. Nadal potrzebne są zabiegi związane z bezpieczeństwem, ochroną ekosystemów czy regulacją ruchu turystycznego. Najważniejsze jest jednak to, aby funkcje społeczne i przyrodnicze miały pierwszeństwo przed gospodarczymi.

Jaką rolę odegrało Stowarzyszenie Leśne Sprawy w konsultacjach społecznych na temat lasów społecznych wokół Katowic?
Proces wyznaczania lasów społecznych rozpoczął się ponad dwa lata temu w ramach Ogólnopolskiej Narady o Lasach. Był to pilotaż obejmujący 11 aglomeracji, w tym Katowice, oparty na dialogu strony społecznej, Lasów Państwowych i samorządów. Jako Stowarzyszenie Leśne Sprawy reprezentowaliśmy stronę społeczną. Od lat działamy na rzecz ochrony lasów, dlatego do tego procesu wnieśliśmy zarówno znajomość terenu, jak i perspektywę mieszkańców. Aktywnie uczestniczyliśmy w obu etapach pilotażu.

Co konkretnie robiliście?
Analizowaliśmy mapy, dokumentację i proponowane zasady gospodarowania lasami. Zgłaszaliśmy konkretne uwagi dotyczące granic lasów społecznych, ochrony najcenniejszych przyrodniczo obszarów oraz pracowaliśmy w terenie. Zależało nam przede wszystkim na tym, aby głos mieszkańców miał realny wpływ na decyzje dotyczące przyszłości tych lasów.

Jakie postulaty wysunęliście w toku konsultacji?
Naszym głównym postulatem było uznanie za lasy społeczne całych obszarów czterech nadleśnictw: Katowice, Kobiór, Siewierz i Chrzanów, nawiązując do historycznej idei Leśnego Pasa Ochronnego GOP. Postulowaliśmy ograniczenie pozyskania drewna, ochronę najcenniejszych przyrodniczo obszarów oraz zmianę sposobu gospodarowania, tak aby funkcje społeczne i przyrodnicze miały pierwszeństwo przed gospodarczymi.

Co się udało wypracować w pierwszym, a co w drugim etapie pilotażu?
W pierwszym - kompromis dotyczący objęcia lasami społecznymi niemal całego Nadleśnictwa Katowice. W drugim skupiliśmy się na scenariuszach gospodarowania. Dla najcenniejszych przyrodniczo obszarów, m.in. w lasach murckowskich, Ochojcu i dolinie Ślepiotki, postulowaliśmy scenariusz 1, oparty na procesach naturalnych. Z kolei dla całego zwartego kompleksu Lasów Panewnickich proponowaliśmy scenariusz 2, czyli leśnictwo bliskie naturze, zamiast ochrony jedynie fragmentów lasu przy zabudowaniach i ścieżkach spacerowych. Zależało nam, aby wyznaczenie lasów społecznych oznaczało realną zmianę sposobu gospodarowania, a nie tylko nowe granice na mapie.

Jakie dokładnie granice lasów społecznych wyznaczyliście?
W ramach pilotażu wyznaczono lasy społeczne obejmujące około 94 proc. powierzchni Nadleśnictwa Katowice. To bardzo duży obszar, wykraczający daleko poza granice administracyjne samych Katowic. Co istotne, nie ograniczyliśmy się wyłącznie do lasów położonych najbliżej zabudowy czy najczęściej uczęszczanych przez mieszkańców. Uwzględniono również rozległe kompleksy leśne, które pełnią ważne funkcje przyrodnicze i ochronne. To istotny rezultat ponad dwuletniego procesu. Teraz kluczowe będzie zapewnienie, aby wypracowane ustalenia znalazły odzwierciedlenie w praktyce gospodarowania tymi lasami.

Jak dotychczas prowadzono tu gospodarkę leśną? Skąd stosy ściętych drzew, które widzimy przy leśnych drogach?
Lasy wokół Katowic, mimo ogromnego znaczenia dla mieszkańców, były również miejscem regularnego pozyskiwania drewna, zgodnie z planami urządzenia lasu. Stosy drewna, które widzimy podczas spacerów, są efektem prowadzonych prac gospodarczych, pielęgnacyjnych czy sanitarnych. Nie każda wycinka jest nieuzasadniona, ale uważamy, że w lasach otaczających tak dużą metropolię pozyskanie drewna powinno zostać istotnie ograniczone. Las ma przede wszystkim pozostać lasem, a nie miejscem produkcji surowca.

Jak układała się w czasie konsultacji dotyczących lasów społecznych współpraca z Lasami Państwowymi?
Współpracę oceniam pozytywnie. Oczywiście nie zawsze mieliśmy takie samo zdanie, szczególnie w kwestii zakresu ograniczenia gospodarki leśnej, ale udało nam się prowadzić merytoryczny dialog. Doceniam zaangażowanie przedstawicieli Nadleśnictwa Katowice, szczególnie Wojciecha Kubicy i Aleksandra Zakrzewskiego, a także Renaty Buli z Urzędu Marszałkowskiego oraz przedstawicieli miasta Katowice. Ten proces pokazał, że strona społeczna i leśnicy mogą wspólnie wypracowywać rozwiązania, nawet jeśli reprezentują różne perspektywy.

Co teraz musi się stać, żeby wasze ustalenia weszły w życie?
Zakończyliśmy ważny etap – wspólnie wypracowaliśmy granice lasów społecznych oraz propozycje scenariuszy gospodarowania. Teraz najważniejsze jest przełożenie tych ustaleń na plany urządzenia lasu i rzeczywisty sposób prowadzenia gospodarki leśnej. Sukcesem nie będzie samo zaznaczenie lasów społecznych na mapie, ale rzeczywista zmiana sposobu gospodarowania nimi.

Jak konkretnie będzie wyglądać dalsza droga ku prawnemu usankcjonowaniu statusu lasów społecznych w Katowicach i Metropolii?
Proces prowadzi obecnie Instytut Ochrony Środowiska (IOŚ-PIB) i na tym etapie nie wiem jeszcze, jakie będą jego ostateczne rekomendacje. Pilotaż ma zakończyć się do 30 grudnia 2026 r., a jego efektem będą rekomendacje dotyczące granic lasów społecznych oraz scenariuszy gospodarowania.
Zgodnie z zarządzeniem nr 51 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych zasady gospodarowania w lasach o wiodącej funkcji społecznej mają być uwzględniane w planach urządzenia lasu (PUL).
W latach 2027–2029 rekomendacje powinny zostać przełożone na konkretne ustalenia podczas opracowywania nowego PUL dla Nadleśnictwa Katowice. Jako Stowarzyszenie Leśne Sprawy mamy uczestniczyć w tym procesie w ramach Zespołu Lokalnej Współpracy. Takie zapewnienie otrzymałam od nadleśniczego Wojciecha Kubicy.

Czyli przy dobrych wiatrach lasy społeczne powinny zaistnieć w planie urządzenia lasu z dniem 1 stycznia 2030 roku?
Tak, nowy okres planistyczny rozpoczyna się 1 stycznia 2030 r. Jest to więc przewidywany termin wdrożenia wypracowanych zasad, choć na dziś nie można go traktować jako gwarantowanej daty. Warto jednak podkreślić, że Nadleśnictwo Katowice już teraz wdraża część założeń dotyczących lasów społecznych, m.in. nie stosuje rębni zupełnych. Nie oznacza to więc, że na wszystkie zmiany musimy czekać do 2030 roku.