Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora przyznawana jest przez Fundację Citi Handlowy im. Leopolda Kronenberga za szczególne osiągnięcia w ochronie dziedzictwa kulturowego. Uroczysta gala XXVII edycji nagrody odbyła się 18 marca 2026 r. na Zamku Królewskim w Warszawie, a tym prestiżowym wyróżnieniem została uhonorowana prof. Ewa Chojecka - wybitna historyczka sztuki i autorytet w zakresie badań nad dziedzictwem kulturowym Górnego Śląska.
„Wielka uczona, która od ponad pół wieku zmienia oblicze Górnego Śląska”
Kapituła Nagrody im. prof. Aleksandra Gieysztora, pod przewodnictwem prof. Jacka Purchli, doceniła działalność prof. Chojeckiej podkreślając, że jej zaangażowanie w ochronę dóbr kultury i ich popularyzację może przyczynić się do budowania społeczeństwa opartego na szacunku i otwartości oraz integracji środowisk reprezentujących odległe czasem perspektywy.
- Wśród tegorocznych zgłoszeń, a było ich przecież ponad 50, kandydatura prof. Ewy Chojeckiej nie budziła naszych najmniejszych wątpliwości. I chcę powiedzieć, że jej dorobek mówi sam za siebie, natomiast dzięki tej nagrodzie, dzięki uhonorowaniu w tym roku pani profesor, kapituła zwraca się po raz pierwszy, po 27 latach nagrody, ku Górnemu Śląskowi. Prof. Chojecka to wybitna postać, wielka uczona, ale z pasją i z misją, która od ponad pół wieku zmienia oblicze Górnego Śląska. Pomaga odkrywać wartości tej niezwykłej ziemi i propagować te wartości na zewnątrz, a równocześnie dzięki pani profesor, myślę, że dzisiaj publiczność warszawska będzie się mogła znacznie więcej dowiedzieć na temat fenomenu Górnego Śląska - zaznaczył prof. Jacek Purchla.
Elżbieta Czetwertyńska, prezes zarządu banku Citi Handlowy, podczas gali wręczenia nagrody podkreśliła, że ich misją jest m.in. „dbałość o to, co stanowi o naszej tożsamości – kulturę i dziedzictwo narodowe”
- Wręczając pani prof. Ewie Chojeckiej Nagrodę im. Profesora Aleksandra Gieysztora, doceniamy nie tylko jej imponujący dorobek naukowy, ale także jej niezwykłą osobowość i nieoceniony wkład w nasze wspólne dziedzictwo. To dla nas zaszczyt, że możemy wspierać tak wybitne postaci polskiej nauki i tym samym budować społeczeństwo silne swoją tradycją i patrzące odważnie w przyszłość – zaznaczyła Elżbieta Czetwertyńska.
- Ja tu na to spojrzę szerzej, z wielką wdzięcznością, mając w pamięci poprzedników, którzy w tej nagrodzie zostali wyróżnieni. Przecież to jest rzecz, która czyni mnie ogromnie zobowiązaną i wdzięczną, bo osoby, które występują jako laureaci tej nagrody od lat wielu, stanowią tak znakomity zestaw osobowości, doświadczeń i zasług, że ja się czuję przy nich mała – stwierdziła prof. Ewa Chojecka.
Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora wyznacza kierunek myślenia o kulturze
Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury (pochodzący z Górnego Śląska), komentując wyróżnienie dla prof. Ewy Chojeckiej, stwierdził, że Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora to jedna z tych nagród, które nie tylko wyróżniają - ale wyznaczają kierunek myślenia o kulturze.
Zaznaczył, że jej patron był jednym z najwybitniejszych polskich historyków, mediewistą, pierwszym dyrektorem Zamku Królewskiego w Warszawie po jego odbudowie i symbolem odpowiedzialności za dziedzictwo jako dobro wspólne, a nagroda honoruje te osoby, które tę odpowiedzialność przekładają na konkretne działania.
Dyrektor Narodowego Centrum Kultury dodał, że fakt, iż nagroda po raz pierwszy trafia do badaczki z Górnego Śląska ma „wymiar symboliczny i zarazem historyczny”. O prof. Ewie Chojeckiej napisał z kolei, że to „niekwestionowany autorytet i jedna z najważniejszych postaci w refleksji nad dziedzictwem Górnego Śląska”.
- Tegoroczna laureatka od wielu dekad należy do najważniejszych postaci badań nad historią sztuki i kulturą Górnego Śląska. Stworzyła środowisko badawcze na Uniwersytet Śląski w Katowicach, a jej dorobek – obejmujący architekturę XIX i XX wieku, grafikę renesansową oraz sztukę regionu – wprowadził Śląsk do europejskiego obiegu refleksji o kulturze. Jej prace przyczyniły się do rozpoznania i dokumentowania dziedzictwa regionu oraz jego pełnoprawnej obecności w historii sztuki Europy – podkreślił dyr. Robert Piaskowski.
Prof. Ewa Chojecka - wybitna historyczka sztuki i autorytet w zakresie badań nad dziedzictwem kulturowym Górnego Śląska
Prof. Ewa Chojecka to autorka ponad 150 opracowań naukowych i popularnonaukowych. Współorganizatorka spotkań polskich i niemieckich badaczy dziedzictwa kulturowego, podejmujących temat pamięci i tożsamości regionu. Obok działalności naukowej i badawczej od dekad współtworzy też śląskie muzealnictwo, proponując integralne, uwzględniające zakorzenienie w sferze wartości – rozumienie tej instytucji.
Aktywność prof. Chojeckiej, nakierowana na przybliżanie złożoności Górnego Śląska, w ostatnich latach pozostaje wciąż znacząca. W 2020 r. opublikowała pracę pt. Silesia incognita (2020), ukazującą rolę powojennej architektury ewangelickiej jako ważnego elementu kształtowania współczesnej, wielowyznaniowej i wieloetnicznej tożsamości Śląska. To kolejne Jej działanie ukierunkowane na rewaloryzację mało znanych zasobów dziedzictwa regionu, a także na budowanie inkluzywnej kultury pamięci.
- Patrząc na temat ochrony dziedzictwa kulturowego z perspektywy XXI wieku oraz własnego wieloletniego doświadczenia zawodowego, można odnieść wrażenie, że znajdujemy się raczej w procesie dochodzenia do rozumienia dziedzictwa, niż w stanie jego ostatecznego zdefiniowania. Każde pokolenie ma swój obraz świata, który się zmienia wraz z nowym pokoleniem. To co my traktujemy dzisiaj jako nasze dziedzictwo nie zawsze było nim w oczach poprzednich pokoleń – stwierdziła prof. Ewa Chojecka.
Profesor dodała, że jednocześnie pojawiają się nowe obiekty i obszary refleksji, które dopiero z czasem zaczynają być postrzegane jako wartościowe kulturowo. Jako przykład podała maszyny parowe, które współcześnie zaczynają funkcjonować nie tylko jako relikty techniki, lecz także jako artefakty kultury i swoiste dzieła sztuki.
- W takim ujęciu historia sztuki przekracza swoje tradycyjne granice i wchodzi w obszar myślenia inżynieryjnego. To właśnie na styku tych pozornie nieprzystawalnych elementów: sztuki, technologii, historii i inżynierii, rodzi się nowe rozumienie dziedzictwa. Z takich połączeń można budować przyszłość refleksji nad przyszłością dziedzictwa kulturowego. Warto więc patrzeć na nie jako na dynamiczny proces kolejnych etapów interpretacji, w którym każda epoka odkrywa w przeszłości nowe znaczenia. Mam poczucie, że jesteśmy w drodze, dziedzictwo nie jest jedynie tym, co zostało odziedziczone, lecz także tym, co kolejne pokolenia uznają za warte zachowania i przekazania dalej - zaznaczyła prof. Ewa Chojecka.
Wśród dotychczasowych laureatów Nagrody im. prof. Aleksandra Gieysztora znaleźli się m.in.: Teresa i Andrzej Starmach, prof. Andrzej Rottermund, prof. Jerzy Hausner, prof. Jerzy Limon, Anda Rottenberg oraz Norman Davies.
