W grudniu 2025 r. na Uniwersytecie Śląskim powołano Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król. Podobną jednostkę ma mieć też Śląski Uniwersytet Medyczny - Centrum Edukacyjno-Badawcze im. prof. Bożeny Hager-Małeckiej i dr Jolanty Wadowskiej-Król.
Powołano Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym
Obie uczelnie mają zjednoczyć siły, by wspólnie badać tereny poprzemysłowe, których na Śląsku i w Zagłębiu nie brakuje. Najbardziej jaskrawym przykładem oddziaływania przemysłu na zdrowie i życie ludzi jest to, co stało się w katowickich Szopienicach, czyli epidemia ołowicy, zdiagnozowana przez patronkę centrum, nieżyjącą już doktor Jolantę Wadowską-Król. Ale podobnych terenów jest więcej, np. Miasteczko Śląskie - również żyjące w cieniu huty, czy Radlin, borykający się ze skutkami działalności hałdy.
Dwa centra badawcze na śląskich uczelniach będą współpracować, aby wypracować propozycje strategii niwelowania poważnych konsekwencji zdrowotnych, społeczno-kulturowych, przyrodniczych (w skali lokalnej i globalnej), a także skutecznej profilaktyki. Chodzi o uwypuklenie działań pomocnych w oddolnym budowaniu bezpieczeństwa zdrowotnego i zapobieganiu zdarzeniom zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi mieszkających nie tylko na Śląsku, ale potencjalnie narażonych na skutki działań przemysłowych.
- Jest to po pierwsze sprawiedliwość - mówił w czasie dzisiejszej konferencji prof. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego. - Po pół wieku od wysiłków, badań, protestu, niezgody na to, aby życie w szkodliwym dla zdrowia środowisku dotykało przede wszystkim tych, którzy są najbardziej bezbronni, doczekuje się swojego spełnienia, którego wtedy zabrakło, czyli jednostki naukowej, która służy ludziom żyjącym w miejscu, które ma swoją wspaniałą historię, ale też historię, za którą wszyscy płacimy także obciążeniem zdrowotnym. I oto społeczeństwo dostaje instrument do badań, do tego, żebyśmy wiedzieli, gdzie żyjemy, jak żyjemy, jaka jest jakość naszego życia na Śląsku, a także, aby uczyło się, w jaki sposób można tym problemom zaradzać. Z tego płynie generalna refleksja nad tym, jak chcielibyśmy postrzegać nasze uniwersytety w regionie. Chcielibyśmy, aby to była nauka publiczna. Tam, gdzie to jest możliwe, aby nasze badania naukowe, nasze kształcenie przynosiło pożytek publiczny. Zwłaszcza te badania, które są prowadzone ze środków publicznych. Centrum, które dzisiaj uroczyście uruchamiamy i otwieramy, spełnia wszystkie te cechy, które ja chciałbym widzieć w nauce akademickiej, w nauce uniwersyteckiej - dodaje Koziołek.
Prof. Tomasz Szczepański, rektor Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, dodaje, że choć huty zostały już zamknięte, ale cały czas nie mamy odpowiedzi jaki jest dalszy wpływ ciężkich metali na nasze środowisko.
- I to jest jeden z elementów kontynuacji, bo wiemy, przemysł zniknął, ziemia została. Jak długo to będzie dalej ulegało degradacji, tego też wszyscy nie wiemy. Czy ślady ołowicy jeszcze są w naszych ciałach. Także jest co robić i bardzo się cieszę, że ramię w ramię z Uniwersytetem Śląskim przyłączamy się do tych badań - dodaje prof. Szczepański.
Wnuczka doktor Wadowskiej-Król, dr Małgorzata Król, mówiła, że jej babcia byłaby dumna z powstania takiego Centrum.
- Kiedy 13 lat temu po raz pierwszy zapytałam babcię o historię szopienickiej ołowicy, usłyszałam w jej opowieści głęboki żal - mówi Małgorzata Król. - O to, że wielu jej pacjentów nigdy nie doczekało się sprawiedliwości ani pełnego uznania do znanej krzywdy. Doskonale zdawała sobie sprawę z tego, że problem zanieczyszczenia środowiska nie został rozwiązany ani jej badaniami, ani przesiedleniem pracowników. Wiedziała, że tej sprawy nie można pozostawić w mroku minionych lat. W jej opowieściach często więc wybrzmiewał niepokój o to, jak wiele wciąż pozostaje niewiadomą, o długofalowe skutki zanieczyszczenia środowiska i wpływ na kolejne pokolenia mieszkańców Szopienic. Do samego końca postrzegała swoją pracę w Szopienicach jako niedokończoną, jako moralne zobowiązanie, które wykracza poza jedną biografię.
Czym się zajmuje Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym
Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król inicjuje i realizuje interdyscyplinarne badania naukowe ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, gdzie nadal notuje się szkodliwy wpływ toksycznych zanieczyszczeń na społeczeństwo i środowisko. Interdyscyplinarne badania są prowadzone z perspektywy historii, literaturoznawstwa, nauk o Ziemi i środowisku, nauk biologicznych, nauk społecznych, nauk prawnych, a ich celem jest przede wszystkim zwiększenie wiedzy na temat źródeł i dróg narażenia społeczności lokalnych, a zwłaszcza dzieci na metale ciężkie, w tym ołów i kadm.
Przedstawiciele Centrum skupią się na badaniach historyczno-kulturowo-literaturoznawczych, obejmujących analizę obiektów (artefaktów i materiałów zdeponowanych w archiwach), które w przeszłości, szczególnie w latach 70. XX wieku, rejestrowały skalę zanieczyszczeń oraz ich wpływu na mieszkańców i środowisko ich życia, m.in. w Szopienicach. W ramach badań prowadzonych przez Centrum analizie poddawane są materiały związane z działalnością Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” i in.
Drugi obszar działalności Centrum obejmie badania dotyczące społeczno-przyrodniczych skutków degradacji środowiska przemysłowego. Analizy pozwalają odpowiedzieć na pytanie dotyczące poznania procesów adaptacyjnych mieszkańców do zmieniających się warunków bytowania, a także potrzeby podjęcia działań profilaktycznych lub diagnostycznych w celu poprawy dobrostanu osób mieszkających w środowisku poprzemysłowym.
Materiał dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.
Za treści zawarte w materiale dofinansowanym ze środków WFOŚiGW w Katowicach odpowiedzialność ponosi Redakcja.
Może Cię zainteresować:
