Przywróceni pamięci. Uroczysty pogrzeb Jana Dyrki i Jerzego Kuczki w Katowicach

Przez dziesięciolecia komunistyczny system próbował zatrzeć ślady po ich życiu i śmierci. Po ośmiu dekadach Jan Dyrka oraz Jerzy Kuczka zostali pochowani z wojskowymi honorami w Kwaterze Żołnierzy Niezłomnych w Katowicach, odzyskując należne im miejsce w pamięci i historii. Uroczystość była symbolicznym zwieńczeniem procesu przywracania pamięci o bohaterach powojennego podziemia niepodległościowego.

16 listopada 2026 roku na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Murckowskiej 9 w Katowicach odbyły się państwowe uroczystości pogrzebowe dwóch bohaterów powojennego podziemia niepodległościowego – kpr. Jana Dyrki oraz Jerzego Kuczki. Uroczystość, zorganizowana przez Katowicki Oddział Instytutu Pamięci Narodowej, zgromadziła rodziny poległych, przedstawicieli władz państwowych, służb mundurowych oraz środowisk kombatanckich. Po dziesięcioleciach komunistycznej zmowy milczenia oraz prób zatarcia śladów po obrońcach wolnej Polski, szczątki bohaterów zostały pochowane z pełnym ceremoniałem wojskowym w Kwaterze Żołnierzy Niezłomnych.

Ostatnia droga Niezłomnych

Uroczystości pogrzebowe rozpoczęły się mszą świętą żałobną w kaplicy cmentarnej . Po jej zakończeniu kondukt żałobny udał się na miejsce wiecznego spoczynku Bohaterów. Ceremonia ta stanowiła symboliczne dopełnienie procesu przywracania tożsamości żołnierzom, którym komunistyczny aparat bezpieczeństwa odebrał prawo do życia i godnego pochówku.

Zarówno Jan Dyrka, jak i Jerzy Kuczka ponieśli śmierć w wyniku powojennych represji antykomunistycznych:

  • Kpr. Jan Dyrka ps. „Szczupak”, „Olszak” (ur. 1 lipca 1922 r. w Winownie) w czasie okupacji niemieckiej był żołnierzem Armii Krajowej w oddziale sierż. Władysława Musialika ps. „Bolesław”. Po 1945 roku kontynuował walkę w Zgrupowaniu Ruchu Oporu Armii Krajowej oraz w plutonie specjalnym Bronisława Musialika ps. „Giętki”, biorąc udział m.in. w potyczkach z obławami KBW oraz akcjach zaopatrzeniowych. 14 sierpnia 1946 r. na Pustkowiu Brynickim w pobliżu Ożarowic odniósł ciężkie rany podczas gwałtownego starcia z grupą operacyjną KBW i UB, zmarł wkrótce po obławie. We wrześniu 2023 r. badacze Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN odnaleźli jego szczątki w nieoznaczonej mogile na cmentarzu parafialnym w Tarnowskich Górach (ujawniając ślady obrażeń oraz metalowy odłamek).
  • Jerzy Kuczka (ur. 24 lipca 1929 r. w Katowicach) wychowywał się w rodzinie o głębokich tradycjach patriotycznych. Wstąpił do Harcerstwa Konspiracyjnego Polski, a następnie do Polskich Sił Demokratycznych i Polskiej Tajnej Armii Demokratyczno-Wyzwoleńczej, gdzie uczestniczył w redagowaniu i kolportażu antykomunistycznych ulotek. Za działalność niepodległościową został 18 września 1948 r. skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach na trzy lata więzienia. W katowickim więzieniu przy ul. Mikołowskiej, w wyniku pozbawienia koniecznej opieki medycznej, zmarł 10 lipca 1949 r. w wieku zaledwie 19 lat. Jego szczątki ekshumowano w lipcu 2023 r. z cmentarza w Katowicach-Panewnikach.

Wręczenie oficjalnych not identyfikacyjnych członkom rodzin odbyło się 24 lipca 2025 r. w Pałacu Belwederskim.

Prawda przeciwko barbarzyństwu

W swoim przemówieniu dyrektor Katowickiego Oddziału IPN, dr Andrzej Sznajder, zwrócił uwagę na moralny i chrześcijański wymiar zgromadzenia. Wskazał, że obecność na uroczystości jest przede wszystkim spełnieniem elementarnego obowiązku wobec drugiego człowieka:

„Tymczasem komunistyczni oprawcy tym dwóm młodym ludziom nie tylko odmówili prawa do życia, ale też uznali za zbędne pogrzebać ich w sposób, który należy się każdemu człowiekowi. To bardzo podły rodzaj zemsty, którego się dopuszczono, a który jednocześnie obnaża barbarzyństwo systemu komunistycznego”.

Dr Sznajder podkreślił, że ceremonia była również realizacją drugiego węzłowego obowiązku – przywrócenia godności i czci obrońcom wolnej Ojczyzny:

„To spełnienie drugiego obowiązku – oddania honoru rodakom poległym w walce o wolność ojczyzny, których komuniści próbowali pozbawić czci zrównując ich z przestępcami i chcieli skazać na zapomnienie, ukrywając miejsca ich pochówku”.

Nadzieja zmartwychwstania i Boża sprawiedliwość

Kazanie podczas mszy świętej żałobnej wygłosił kapelan Garnizonu Bielsko-Biała, ks. kpt. Paweł Jaworski. Zauważył on, że po 80 latach oczekiwania następuje moment dopełnienia słów i honorów, które powinny wybrzmieć już dawno. Przywołując ewangeliczne słowa Chrystusa („Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie”), kapelan przypomniał, że ani śmierć, ani ziemska przemoc nie stanowią ostatecznej wygranej:

„A dzisiaj w tej kaplicy chcemy powiedzieć jeszcze jedno. Również ludzka niesprawiedliwość nie musi mieć ostatniego słowa”.

Ks. kpt. Jaworski wyodrębnił dwa kluczowe płaszczyzny wydarzenia: płaszczyznę sprawiedliwości historycznej (wyraz wdzięczności dla historyków, archeologów, genetyków oraz pracowników IPN) oraz płaszczyznę duchową, w której Kościół powierza zmarłych miłosierdziu Bożemu.

„Ludzki sąd może skazać niewinnego człowieka. Państwo może odebrać mu także wolność. System polityczny może próbować wymazać jego nazwisko z historii. A jednak autor natchniony przypomina, że istnieje rzeczywistość większa niż ludzki sąd, większa niż wybór wydany przez niesprawiedliwą władzę. I to wszystko co jest większe to boża sprawiedliwość”.

Wymowne pamiątki

Szczególne miejsce w homilii ks. kpt. Pawła Jaworskiego zajęła głęboka refleksja nad dwoma przedmiotami znalezionymi przy ekshumowanych żołnierzach lub zachowanymi w archiwach rodzinnych. Kapelan ukazał ich unikalną wymowę duchową i egzystencjalną, stawiając je wyżej od oficjalnych monumentów.

Podczas ekshumacji szczątków kpr. Jana Dyrki odnaleziono dobrze zachowany obrazek Matki Bożej Częstochowskiej oraz fragmenty różańca.

„Młody żołnierz, człowiek, który znał ciężar broni, niepewność jutra, niebezpieczeństwo śmierci, a przy nim różaniec i wizerunek Matki Bożej. Nie wiemy, jakie modlitwy wypowiadał w ostatnich chwilach swojego życia. Nie wiemy o co prosił Maryję. Może o ocalenie, może o powrót do domu, może o siłę, aby nie stracić tego, co uważał za słuszne. Ale ten niewielki przedmiot odnaleziony po tylu latach przypomina, że pod wojskowym mundurem zawsze kryje się człowiek. Człowiek, który ma swoje nadzieje, lęki, marzenia, ma także sumienie” – kaznodzieja podkreślił, że te drobne przedmioty odsłaniają prawdę o duchowym wnętrzu młodego partyzanta:.

Zestawiając ten osobisty przedmiot z wielką historią, kapelan wskazał na jego wyjątkowy walor świadectwa:

„I być może dlatego ten różaniec przemawia mocniej niż niejeden uroczysty pomnik. Pomniki opowiadają o historii narodu. A różaniec dla mnie opowiada o historii konkretnego człowieka”.

Drugą niezwykłą pamiątką przywołaną w kazaniu był rysunek przedstawiający Grób Nieznanego Żołnierza, wykonany przez Jerzego Kuczkę w 1945 roku. Nastoletni chłopak, nim sam trafił do komunistycznego więzienia, utrwalił na papierze symbol bezimiennej mogiły:

„Wśród zachowanych pamiątek znajduje się wykonany przez niego w 45 roku rysunek przedstawiający grób nieznanego żołnierza. Młody człowiek narysował grób tego, którego imienia nie znano. Czy mógł przypuszczać, że zaledwie kilka lat później jego własne miejsce pochówku stanie się tajemnicą”?

Ks. kpt. Paweł Jaworski widzi przesłanie płynące z obu odnalezionych pamiątek:

„Powróćmy myślą do tych dwóch przedmiotów. Do różańca odnalezionego i do rysunku Grobu Nieznanego Żołnierza. Jeden przypomina nam o wierze, która potrafi towarzyszyć człowiekowi nawet w godzinie śmierci. A drugi o pamięci, którą jesteśmy winni tym, którzy odeszli. Wiara i pamięć. Modlitwa i wieczność, ojczyzna i wdzięczność. Niech dzisiaj te wartości spotkają się nad trumnami naszych bohaterów”.

Uroczyste odprowadzenie trumien Jana Dyrki i Jerzego Kuczki do Kwatery Żołnierzy Niezłomnych przy ul. Murckowskiej zamyka trwający osiem dekad okres ich bezimienności i zapomnienia.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych - uroczystości w Katowicach

Może Cię zainteresować:

Uroczystości Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” w Katowicach 2 marca 2026 r.

Autor: Tomasz Borówka

02/03/2026

Tadeusz Denkowski

Może Cię zainteresować:

Ostatnia kara śmierci z rąk „żołnierzy wyklętych”. Stefan Martyka i „chłopcy z Zabrza”

Autor: Krzysztof Lewandowski

09/09/2025

Jesien w Parku Śląskim

Może Cię zainteresować:

Jak akowcy i więźniowie kacetów budowali Park Śląski. Nieznana historia ludzi stojących za WPKiW

Autor: Tomasz Borówka

14/02/2026

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon
Reklama