Jak się o czymś alfabetycznie rozprawia, to oznacza to taką kompleksową wyliczankę od A do Z. Jostontowi wtory lubi czytać, kojarzy się to przed wszystkim z powiedzeniem stanowiącym przeczytanie książki od początku do końca, od deski do deski.
Obecnie jest moda na tworzenie roztojmatych alfabetów przez roztomajtych ludzi, w których sortują oni swoich znajomych i opowiadają o nich, co to łoni o nich wszystkigo nie wiedzą i co ło nich sądzą. Jostont ni mo za bardzo żodnych znajomych, to ta opcja kommt nicht in Frage – według starego zapisu, bo Duden zaleca infrage – oprócz tego tysz teraz jakieś gwiozdki, sztrichy tu i tam.
Som też całkiem normalne alfabety językowe. Każdy szanujący się język musi mieć swój alfabet, bo inaczej byłby to język dla analfabetów, co to ino godać umieją, ale zapisać coś i potem to zapisane samemu jeszcze płynnie umieć przeczytać – to trzeba być po prostu szkolonym.
Jostont był analfabetą do siódmego roku życia. Godali do niego jak jeszcze był w kołysce, jego ucho chytało te klangi, ale coś poszło nie tak, bo zamiast mama, pierwszym jego wypowiedzianym słowem była podobno oma. Pierwsza – ale nie ostatnia - anomalia w jostontowym życiu.
Durś chowoł się ino wśród takich, co godali, to i łon zaczął godać, no bo nie było innej opcji w doma i na placu. Czasem coś było w doma szprechowane – co by nie rozumioł, ale z nim nie szprechano, bo lepiej żeby nie szprechoł, to bydzie mu w życiu lepiej. Takie były czasy i ich uwarunkowania.
Przedszkole w jego jonowskim interiorze nie było w modzie, matki raczej chowały swoje dzieci w doma, ale jak mioł 6 lot, to pamiynto, że był z matką w szkole i jakoś pani się go ło coś pytała, łon łodpowiadoł, jakieś łobrozki ukłodoł – i stanęło na tym, że nie trzeba było u niego nic wyrównywać i mógł jeszcze rok polotać się po łogrodku, potach, dachach i hasiokach – no i do onkla Kuca na wiyrch. A Mama mogła flikować na singerce stargane galoty.
Jak mioł siedem lot, to dostoł na dobry początek tyta z maszkytami i zaczął się proces mający na celu uczynienie z analfabety szkolorza szkoły podstawowej umiejącego pisać i czytać w języku ogólnokrajowym.
Jostont uczył się tak sobie, ale w yzylławce nie siedzioł. Kajś tak dopiero w drugiej klasie to już umiał czytać – niewtórzy posiedli ta sztuka wcześniej – i zaczął studiować, co mu się pod rękę w doma nawinęło. Jostont był wdzięczny i szkole i elementarzowi Falskiego, że nauczyli go czytać i pisać – rachować tysz. Potem przyszedł czas na inne alfabety.
Jeszcze później Jostont przeczytał w gliwickiej tetralogii Horsta Bienka, słowa włożone w usta Hauptlehrera Grabowskiego: „Mir ist es wschistko jedno, ob ihr ein polska książka oder ein deutsches Buch lest, Hauptsache dzieci, ist es, daß ihr überhaupt lest”. Jostont trzymie się tego do dziś, bo uważa, że aby nasz hajmat zrozumieć, to powinno się czytać, co o nim w jego językach napisano – i dalej się pisze.
Język śląski tysz się szanuje – abo zaczął się szanować – i mo swoje alfabety. Pierwszy był dziełem doktora Feliksa Steuera jeszcze w latach 30 – tych ubiegłego wieku i rok temu zostoł podobno przez piszących po śląsku porzucony.
Obecnie osobom chcącym pisać po śląsku, stoi do dyspozycji alfabet ślabikorzowy dla języka śląskiego, zwany i zapisywany według nowych zasad jako ślabikŏrzowy szrajbōnek. Jostont miarkuje, że każdy język – oprócz angielskiego, który może dlatego zrobił światową i internetową karierę – musi mieć swoje znaki specjalne i śląski skuli tego mo oczywiście swoje, inne od polskich i niemieckich, skrojone na śląsko wymowa, ale wcale nie takie einfach.
Jostont obawia się z tego powodu, że na stare lata zostanie śląskim analfabetą, bo zapisów samego O istnieje 5 sposobów. Ale słyszoł, że adeptów pisanio po śląsku nie brakuje – i dobrze, żeby jeszcze ino umieli okazja po śląsku godać z kimś kajś tukej.
Jostont napisoł swój subiektywny alfabet – ale jak to już wspomniał, nikogo prawie nie zno, a jak już zno, to nie chciołby kogoś urazić, że go pominął, bo to podobno gorsze nawet łod zeszlechtowanio – w formie gydichtu ło górnośląskich miejscowościach.
Łod A czyli tu musioł być bez dwóch zdań wszystkim znany Annaberg, aż do Z i w tym przypadku wybór padł na Ziegenhals, w dosłownym tłumaczeniu Kozia Szyja – i tak to miasto kiedyś też mianowano – a obecnie, podobno dzięki czeskiej inspiracji, Głuchołazy.
Am Anfang schreibe ich Annaberg
Mit andächtigem Augenmerk
Beuthen liegt zwar etwas fern
Glänzte früher wie ein Stern
In Carlsruhe schuf der Weber kompozytor Carl Maria von Weber
Der entzückte nicht nur Eber
Auf der Wallfahrt nach Deutsch Piekar
Ganze Männerzüge mit Vikar
Ellguth war einst mancherorts populär
Heute scheinbar schon nicht so sehr
Friedrichswille gab’s Mal zwei Kolonia Biskupska i Górniki
Fridericus Rex suchte auch nach Blei
Gleiwitz ist die Sünde wert
Sogar wenn man sich dagegen wehrt
Hindenburg ist gleich um die Ecke
Doch lange Strecke bewältigte der Recke Podwójna bitwa mazurska 1914/1915
An dieser Stelle kann man nicht umhin
Einen Ausflug machen nach Imielin
Gemeinde Janow war immer bescheiden
Im Schatten des Emporkömmlings Nickischschacht musste sie leiden
Kreuzenort, Kattowitz, Königshütte
Hinter jedem Wort steht eine echte Blüte
Lubowitz ist nicht so bekannt
Obwohl mit Eichendorff wahrlich markant
Myslowitz hatte die Ecke und den Turm
Es summt etwas im Ohr wie ein Wurm
Man lebte auf Neudeck wie in Paris Blanka de Païva
Eine oberschlesische Filmkuliss’
Oppeln, armes Oppeln
Warum willst dich von Oberschlesien abkoppeln?
Ach, meine liebe bürgerliche Komtess
Kommen Sie doch Mal mit mir nach Pleß
Ein breites und reiches Odertor
Ist die Kreisstadt Ratibor
Kann es wahr sein oder nur ein Witz
Liegt das oberschlesische Herz doch in Schoppinitz?
Wie ist es – du meine Güte - um Tarnowitz bestellt? Goethe 1790
Hoffentlich nicht weiter am Ende der zivilisierten Welt
Stehst Du als Junggeselle kurz vor dem Herzinfarkt?
Dir ist zu helfen in Ujest auf Europas bestem Heiratsmarkt
Vossowska ist wegen des Namens originell
die Nichterwähnung wäre deswegen kriminell
In der Ortschaft Wieschowa
Schwärmten die Frauen für Viktor de Kowa
Rätselhaft klingt in Oberschlesien Xionslas ten zapis z X….
Ortsnamenkunde macht hier echt Spaß
Beim Y da werde ich immer blasser
Da hilft nur Yntka ins Wasser Yntka to jest Yntka
Die Wanderung muss hier aber enden
In Ziegenhals bin ich in guten Händen
I tak to ten alfabet Jostonta wyglondo i łon mo nadzieja, że wspomniani się uśmiechną a pominięci nie będą się dąsać. Jostont to przetłumaczył jak poradzi, ale przy tłumaczeniach zawsze się coś z oryginalnego tekstu traci – ale to może stanowić dla zainteresowanych zawsze zachętę do poznania języka oryginału. Może wtoś go przetłumaczy na śląski?
Na Szopienicach – właściwie na Morawie naprzeciwko gminnego lazaretu, obecnie Szpitala Geriatrycznego - urodził się 100 lot temu tłumacz Henryk Bereska, wtory tłumaczył na niemiecki od Kochanowskiego po Iwaszkiewicza, tak że nie wiym, czy takigo Jostonta chciołby fajnie literacko iberzecować. Nawet jaby chcioł, to łon umarł 20 lot temu w Berlinie.
Annaberg piszę na początku
Z nabożną uwagą dla porządku
Bytom jest trochę daleko
Była gwiazda ma nielekko
W Pokoju Weber tworzył
Co on tam z dzikami ułożył
Na pielgrzymce do Piekar Śląskich
Całe procesje mężczyzn z wikarym w latach nie ino łońskich
Ligota była kiedyś tu i tam popularna
Wiele miejscowości z tego ziarna
Friedrichswille było kiedyś dwa
Fridericus Rex też szukał ołowiu i rąbał drwa
Gliwice są warte grzechu
Bez niego możesz mówić o pechu
Zabrze jest tuż za rogiem
Chwat z Poznania zmagał się na Mazurach z wrogiem
Chcesz jechać do Wiednia albo Berlina
Zrób sobie wycieczkę do Imielina i Gogolina
Społeczność Janowa zawsze skromna była
Nawet jak w cieniu parweniusza z Nikiszu jeszcze nie żyła
Krzyżanowice, Chorzów, Katowice,
W każdym słowie kryją się rozkwitu szkice
Łubowice nie są tak dobrze znane
Aczkolwiek z Eichendorffem związane
Mysłowice miały trójkąt i wieżę
Teraz dobrze jest tu na rowerze
W Świerklańcu żyło się jak w Paryżu
Dla młodej pary nie było jeszcze ryżu
Opole, biedne Opole
Dlaczego z Górnym Śląskiem ci nie przy stole?
Och, moja ty droga mieszczańska hrabino
Przejedź się że się ty ze mną do Pszczyny ino
Szeroka i bogata Odry brama
To Racibórz, jak niesie fama
Czy to prawda, czy tylko żart
Szopienice jako pępek Górnego Śląska mają fart
Jak wygląda sytuacja - mój Boże - z Tarnowskimi Górami?
Wiele tu już ludzi para się sprawnie piórami
Jesteś kawalerem na skraju zawału serca?
Ujazd to najlepszego targu małżeńskiego w Europie spadkobierca
Fosowskie oryginalne ze względu na nazwę jest
Nie wspomnieć o nim wywołałoby protest
W miejscowości Wieszowa
Kobiety szalały za Wiktorem de Kowa
Księży Las to czysta górnośląska onomastyka
Czyli też i językowa ekwilibrystyka
Przy Y robię się jak kreda blady
Pomóc może jedynie Yntka do wody, nie ma rady
Ale wędrówkę skończyć już czas
Głuchołazy są dla mnie w sam raz
Nasz
hajmat zasługuje po stokroć - Goethe napisał w 1790, że po
dziesięciokroć - ale od tego czasu dużo się wydarzyło i przybyło
- aby zgłębiać jego dzieje, aby rajzować po nim – nawet jak ino
palcem po landkarcie - i łoglondać to, co było downiej postawione,
co jest teraz stawiane – a jak się już trocha tego mo za sobą,
to każdy może napisać swój górnośląski alfabet.


