Świętochłowice szczycą się zamkiem, który właściwie nie jest też pałacykiem, a na dobrą sprawę - willą, którą wybudowano dla urzędników Donnersmarcka. Za to inny gmach w tym mieście nazywany zamkiem był w centrum, lecz został wyburzony w latach 60. XX wieku. Nie był okazałym budynkiem, lecz „opasłym”, kamiennym gmachem ze spadzistym dachem.
Za to w Chorzowie nie było budynku o tradycji rezydencji. Jeśli zapytać Chorzowian o zamek, pałac, to jedni wymienią dawną restaurację na Górze Redena (miejsce słynnej później dyskoteki „Piramida”), który potocznie nazywano „Pałacykiem Redena”. Inni zaś wskażą całkiem współczesny, modernistyczny budynek oddany do użytku w 1964 roku (zaprojektowany przez śląskich architektów: Henryka Buszko i Aleksandra Frantę), czyli „Pałac Ślubów” w Parku Hutników. Jednak Chorzów ma również inne przyciągające oko zamkowe zabudowania, które jednak żadnym zamkiem nie są i nie były.
Mowa o unikatowym w skali kraju chorzowskim Szybie Elżbiety, czyli o zabytkowym, neogotyckim obiekcie dawnej Kopalni Węgla Kamiennego Król (Königsgrube). Mieści się przy ulicy Siemianowickiej 64, a zbudowany został w latach 1913–1914 (chociaż są źródła wskazujące na rok 1908 lub też lata 1911–1912) dla Pola Wschodniego tej kopalni.
Projektantem był mistrz budowlany Hermann Tschentscher projektujący obiekty przemysłowe dla Kopalni "Król". Dla Szybu Elżbiety zaproponował budynki w stylu neogotyckim i romantycznym, z elementami architektury obronnej. Takie rozwiązania wież w ówczesnej Europie nazywano wieżami Małachowskiego (od Małachowskiego bastionu koło Sewastopola, który odegrał decydującą rolę podczas wojny krymskiej), a ich zastosowanie świadczyć miało o prestiżu właścicieli kopalń. Później nastąpiła ewolucja wież szybowych (konstrukcja stalowa, kratownicza, nieosłonięta, a następnie częściowo obudowana).
Szyb Elżbiety pełnił dawniej funkcję szybu wentylacyjnego oraz transportowego (głównie drewna). Ma głębokość około 190 metrów, przy średnicy 3,5 metra. Ten zespół wolnostojących budynków tworzyły obiekty z cegły, a w skład kompleksu wchodziły:
- okrągła wieża nadszybowa ze składem drewna,
- budynek sprężarek i maszyny wyciągowej, rozdzielni oraz kompresorów,
- gmach wentylatorów,
- zabudowania szatni oraz portierni.
Szyb był czynny do roku 1982, potem był nieużytkowany i dewastowany. Obecnie (od roku 1994) obiekt jest w rękach prywatnych, został odrestaurowany i mieści się tu centrum imprez okolicznościowych, restauracja oraz sale bankietowe i weselne.
Wieść gminna niesie, że wygląd Szybu zmylił w roku 1945 rosyjskich żołnierzy, którzy weszli na teren obiektu nastawieni na rabowanie zamkowych pozostałości, a zastali miejsce pracy górników.
Sam szyb w latach 80. XX wieku został zlikwidowany poprzez zasypanie, ale ostała się jego wieża, która z budynkiem nadszybia została przerobiona na miejsce imprez okolicznościowych.
W tym samym czasie została zlikwidowana kolejka wąskotorowa, która stanowiła połączenie z szybem Prezydent.
Kompleks do dziś zachwyca, przyciąga oko swoją neogotycką architekturą epoki romantyzmu. Budynki wykonano z cegły i otynkowano w sposób imitujący rustykalny kamień, a ich mury wieńczą imponujące attyki krenelażowe zwane też attyką blankową, czyli są rodzajem ścianki wieńczącej elewację budynku, której górna krawędź została ukształtowana w formie naprzemiennych „zębów”. Znajdujące się w zespole budynek sprężarek i maszyny wyciągowej, rozdzielnia, szatnia i portiernia uzupełniają ten unikalny przykład architektury przemysłowej tamtych czasów.
Szyb Elżbiety, zanim otrzymał obecną nazwę, był znany jako szyb Heinrich, Thomas lub Meitzen (Tomasschacht, Meitzenschacht) – to ostatnie od nazwiska jednego z wcześniejszych dyrektorów kopalni „Król”, radnego Królewskiej Huty.
Warto wiedzieć, że Szyb Elżbiety został wpisany do rejestru zabytków 7 sierpnia 1981 roku (nr rej. A/1249/81).
Może Cię zainteresować:
Śląsk sprzed 90 lat na zdjęciach Henryka Poddębskiego. Takie miliśmy krajobrazy
Może Cię zainteresować:
