Dziewięć lat od powstania Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, pierwszej w Polsce ustawowej metropolii, związek dostanie nowe uprawnienia. Stało się to, niejako przy okazji, wejścia w życie ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, czyli Trójmieście (powstanie tam związek obejmujący 61 samorządów i blisko 1,6 miliona mieszkańców). Dokument ten zawiera też nowelizację ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim, która dostosowuje ustrój Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii do ustroju nowej metropolii.
Po wejściu w życie ustawy z dniem 31 lipca 2026 r. na terenie Polski będą funkcjonować dwa związki metropolitarne:
- śląski,
- pomorski
Jednak by móc korzystać z nowych uprawnień, zarząd Metropolii musi najpierw dokonać odpowiednich zmian w swoim statucie, co nastąpi w kolejnych miesiącach po wejściu w życie samej ustawy.
Prezydent podpisał ustawę o związku metropolitalnym w woj. pomorskim, która zawiera też nowelizację ustawy o GZM
Projekt ustawy przeszedł gładko przez tryby Senatu (10 czerwca) i Sejmu (11 czerwca), później przyszedł czas na decyzję prezydenta Karola Nawrockiego. Samorządowcy gmin wchodzących w skład GZM martwili się, czy prezydent, znany z wetowania ustaw (choć ostatnio zamieścił na swoim osobistym profilu w mediach społecznościowych wyliczenie, że podpisał 229 ustaw, a jedynie 37 zawetował), wyrazi zgodę na wejście w życie ustawy tak bardzo przez nich oczekiwanej. Dlatego wystosowali do niego list otwarty.
Jednak okazało się, że prezydent Karol Nawrocki spojrzał na tę ustawę przychylnym okiem i podpisał ją 2 lipca 2026 r.
Karol Nawrocki wyjaśnił, że decyzję poprzedziły konsultacje z samorządowcami i uwzględnienie uwag zgłoszonych przez Kancelarię Prezydenta. Dzięki wprowadzonym poprawkom zagwarantowano, że co najmniej 40 proc. środków przeznaczonych na zadania własne metropolii trafi do mniejszych gmin, a minimum 5 proc. budżetu zostanie przeznaczone na badania naukowe i współpracę z uczelniami.
– Do Kancelarii Prezydenta wpłynęło ponad sto listów od samorządowców, radnych, organizacji społecznych i zwykłych obywateli. Ten głos zawsze jest dla mnie ważny. Bardzo za niego dziękuję – zaznaczył.
Samorządowcy cieszą się z takiego obrotu spraw.
- Nowelizacja wzmacnia nasze możliwości działania i otwiera nowe perspektywy rozwoju - podkreśla Leszek Pietraszek, przewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. - Dzięki nowym przepisom będziemy mogli jeszcze skuteczniej rozwijać transport publiczny, realizować wspólne przedsięwzięcia, odpowiadać na wyzwania transformacji gospodarczej i przestrzennej oraz wzmacniać konkurencyjność całego regionu. Razem z samorządowcami GZM gratulujemy samorządowcom z Pomorza, którzy przez lata konsekwentnie zabiegali o wdrożenie tego rozwiązania. Cieszymy się, że doświadczenia GZM mogły być inspiracją na tej drodze - dodaje Pietraszek.
Z kolei Marcin Krupa, prezydent Katowic, zauważa, że podpisanie przez Prezydenta RP ustawy powołującej związek metropolitalny w województwie pomorskim to ważny krok dla rozwoju współpracy między miastami.
- Dla Katowic i całej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii to również istotny sygnał. Nowe przepisy wzmacniają możliwości działania naszej metropolii i tworzą lepsze warunki do realizacji wspólnych inwestycji, rozwoju transportu publicznego oraz skuteczniejszego odpowiadania na wyzwania związane z transformacją gospodarczą i przestrzenną - mówi prezydent Katowic
Pierwsza ustawa o związku metropolitalnym traktowała go eksperymentalnie, ograniczając twarde kompetencje GZM głównie do transportu publicznego i promocji. Dokument, który wejdzie w życie z końcem lipca znacznie poszerza katalog uprawnień metropolii, pozwalając wejść w nowe sektory: komunalny i społeczny.
Nowe uprawnienia dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii
Ustawa przewiduje dwie kategorie zadań własnych związku metropolitalnego.
Są to:
- zadania obligatoryjne, które związek musi wykonywać na podstawie i w granicach ustawy, na
co uzyskuje ustawowo określone źródła dochodów - zadania fakultatywne, które związek wykonywać może, jeżeli zadania te zostaną wprost wskazane w statucie związku metropolitalnego;
związek metropolitalny w toku dalszej integracji poprzez zmianę statutu może wprowadzać kolejne ustawowe kategorie zadań fakultatywnych do statutu, dzięki czemu współpraca komunalna w formie związku metropolitalnego może wkraczać na nowe obszary i się zacieśniać bez konieczności nowelizacji ustawy.
Ustawa przewiduje, że związek metropolitalny będzie obligatoryjnie realizował w imieniu własnym oraz na własną odpowiedzialność zadania publiczne m.in. w zakresie:
- polityki rozwoju,
- kształtowania ładu przestrzennego,
- publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku,
- mobilności miejskiej,
- adaptacji do zmian klimatu,
- promocji związku i jego obszaru.
Wśród zadań fakultatywnych, możliwych do wykonywania, wskazano zadania w zakresie:
- promocji zatrudnienia,
- łagodzenia skutków bezrobocia,
- aktywizacji zawodowej,
- prowadzenia centrów usług społecznych,
- prowadzenia polityki gospodarczej i innowacyjnej,
- wspierania i rozwoju edukacji, wspierania szkolnictwa wyższego,
- dofinansowywanie badań, rozwoju kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego obszaru związku metropolitalnego,
- realizacji inwestycji celu publicznego w zakresie gospodarki komunalnej,
- prowadzenia centrów usług wspólnych,
- organizowania formy doradztwa oraz podnoszenia kompetencji pracowników samorządowych.
To oznacza, że Metropolia będzie mogła planować całą sieć infrastruktury transportowej; systemowo a nie tylko punktowo (gmina po gminie) realizować politykę retencji czy walki z miejskimi wyspami ciepła; zbudować spalarnię śmieci; prowadzić lub współfinansować instytucje kultury o znaczeniu regionalnym; bezpośrednio wspierać edukację, szkolnictwo wyższe oraz dofinansowywać badania naukowe czy rozwijać integrację systemów opartych o sztuczną inteligencję czy sektor kosmiczny.
Związek metropolitalny będzie mógł wykonywać także inne zadania publiczne przekazane na podstawie porozumień komunalnych (z gminami lub powiatami). Związek może też zawierać porozumienia o wykonywaniu zadań publicznych zarówno z organami administracji rządowej, jak i organami zrzeszonych w związku jednostek samorządu terytorialnego.
Przepisy dotyczące nadzoru nad związkiem metropolitalnym, zasad gospodarowania mieniem
przez związek oraz kształtujące mechanizm finansowania związku nawiązują do obecnych
regulacji prawnych obejmujących jednostki samorządu terytorialnego szczebla wojewódzkiego.
Może Cię zainteresować:
