Nie jest to abstrakcyjny problem ani wyłącznie temat sensacyjnych komunikatów. Sam miałem dziki we własnym ogródku, niemal w centrum dużego miasta. Przebiły siatkę ogrodzeniową i zryły mi poseseję w poszukiwaniu jedzenia. Wielokrotnie spotykałem je również na drogach. Najczęściej w Jaworznie, ale także w centrum Sosnowca, i w nieco dalszych od śródmieścia częściach Dąbrowy Górniczej, Będzina, Piekar Śląskich, Siemianowic Śląskich, Mysłowic, Katowic, Rudy Śląskiej, Świętochłowic, Zabrza… Podobne historie opisują mieszkańcy innych miejscowości całej, mocno zurbanizowanej konurbacji na pograniczu Śląska i Małopolski.
Dziki na ulicach, osiedlach, w parkach, a także na drogach
Jaworzno jest chyba najbardziej wyrazistym przykładem. Tu dziki pojawiają się nie tylko na obrzeżach miasta, ale również między blokami, na ulicach i w samym centrum miasta – między sklepami i urzędami. Władze samorządowe od lat podejmują działania ograniczające obecność zwierząt na osiedlach, włącznie z odstrzałem redukcyjnym i tworzeniem nęcisk poza terenami zamieszkanymi.

W innych miejscowościach jest zazwyczaj niewiele lepiej. W Mysłowicach dziki można spotkać nawet na rynku, nie mówiąc o parkach. W Bytomiu pojawiają się między innymi w Miechowicach, Stroszku, Szombierkach czy Karbiu. W Dąbrowie Górniczej wchodzą na podwórka, osiedla, a były nawet doniesienia o placach zabaw. Można je spotkać na drogach między dzielnicami Katowic, Piekar Śląskich, Zabrza, Rudy Śląskiej, nie mówiąc o mniej zurbanizowanych miejscowościach czy ich częściach, gdzie oczywiście dzikiej zwierzyny jest jeszcze więcej.
Zwierzęta nauczyły się korzystać z bliskości człowieka. Znajdują pożywienie w śmietnikach, na trawnikach, w ogrodach i parkach. Nie oznacza to jednak, że stały się całkowicie bezpieczne. Dziki zazwyczaj unikają ludzi, a nieprowokowane rzadko ich atakują. Inaczej może być, gdy poczują się zagrożone, zostaną osaczone albo będą bronić młodych.
Szczególnie niebezpieczne bywają jednak na drogach. Zwierzę potrafi nagle wybiec z zarośli czy z pobocza. Zderzenie z dorosłym dzikiem może mieć poważne konsekwencje dla podróżujących samochodami, nie mówiąc o motocyklistach czy rowerzystach. Sam wielokrotnie przekonałem się, jak niewiele czasu pozostaje wtedy na reakcję.
Nie bez znaczenia jest to, że człowiek stale przekształca środowisko naturalne zwierząt. Nowe osiedla, zabudowa przemysłowa, budowa dróg i innej infrastruktury powodują negatywne zmiany w ekosystemach między innymi przez:
- zmniejszenie dostępnej powierzchni siedlisk zwierząt,
- przecinanie ich dotychczasowych szlaków migracyjnych,
- zmianę warunków zdobywania pokarmu.
W efekcie coraz częściej spotykamy dziką zwierzynę tam, gdzie jeszcze niedawno nie spodziewalibyśmy się jej obecności.
Żeby zwierzęta zostały w lesie
Jednym ze sposobów ograniczania wychodzenia zwierzyny poza tereny leśne jest odpowiedzialne dokarmianie. Nie zastępuje ono naturalnego pożywienia ani nie powinno uzależniać zwierząt od człowieka. Ma je wspomagać, szczególnie w okresach, gdy zdobywanie pokarmu staje się trudniejsze a jednocześnie skłaniać do pozostania na miejscu.
„Zwierzęta dzięki temu częściej zostają w lasach i rzadziej wychodzą tam, gdzie żyje człowiek.” — wyjaśnia Sławomir Cichy – rzecznik prasowy Nadleśnictwa Siewierz Lasów Państwowych w telefonicznej wypowiedzi dla ŚLĄZAGa.

Nie chodzi jednak o to, żeby wysypywać jedzenie w jednym miejscu, tworząc leśną stołówkę. Leśnik porównuje takie postępowanie do karmienia psa. Jeśli zwierzę codziennie dostaje miskę w tym samym miejscu, szybko staje się to dla niego rutyną. Tymczasem zwierzęta lubią samodzielnie szukać pokarmu. Dziki z natury ryją ziemię i przeszukują leśną ściółkę, dlatego rozrzucanie pokarmu w różnych miejscach angażuje je na dłużej i pozwala zachować naturalne zachowania związane z żerowaniem.
Leśnikom pomagają nieświadomie ptaki. Dla przykładu – sójki przenoszą żołędzie w dziobach i ukrywają w różnych miejscach jako zapasy na zimę. Części z nich później nie odnajdują, a te, pozostawione w ziemi, mogą wykiełkować i z czasem stać się pełnowartościowymi drzewami. Ale też część żołędzi zostaje znaleziona przez dziki, stając się ich pokarmem. A przecież odnalezienie wielu żołędzi w różnych miejscach jednak zajmuje dzikowi sporo czasu, co jest efektem bardzo pożądanym.
Mała zbiórka, większa sprawa
Jesienią ważną rolę w akcji dokarmiania zwierząt pełnią żołędzie i kasztany. Część z nich leśnicy pozyskują dzięki zaangażowaniu dzieci w zbiórki organizowane przez przedszkola, szkoły i inne społeczności.
W tym roku, na terenie całego Nadleśnictwa Siewierz, obejmującego większość Zagłębia Dąbrowskiego, w taką inicjatywę zaangażowała się tylko jedna placówka – Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Siewierzu. Nie jest to zresztą jednorazowy zryw. Szkoła organizuje zbiórki od lat, angażując uczniów, przedszkolaków i ich rodziny. Tegoroczne dary jesieni zostały już przekazane i rozdysponowane w lesie.

Jak tłumaczy rzecznik Cichy, leśnicy nie organizują już dawnych, szeroko zakrojonych akcji zbierania żołędzi czy kasztanów. Stawiają raczej na oddolne inicjatywy. Informują o możliwości zbiórki, przyjmują zebrane dary i zachęcają kolejne szkoły oraz inne zainteresowane grupy do współpracy. Podkreśla, że właśnie jesień jest szczególnie dobrym czasem, gdyż ulice miast, parki czy place szkolne są pełne pokarmu tak lubianego przez leśną zwierzynę.
Warto przy tym zwrócić uwagę na jeszcze jeden pozytywny aspekt takich zbiórek. Leśnicy nie tylko dostają paszę dla dzikich zwierząt. Drugim pożądanym efektem jest usuwanie kasztanów i żołędzi z miast, przez co zwierzęta mają mniej powodów do wypadów na miasto.
Gdy kończy się jesień i dostęp do pokarmu staje się trudniejszy, leśnicy w większym zakresie korzystają z przygotowywanych mieszanek oraz innych, odpowiednio dobranych pasz.
Im rozsądniejsze postępowanie człowieka, tym lepiej i dla zwierząt, i dla ludzi
Dokarmianie nie rozwiąże wszystkich problemów związanych z obecnością dzikich zwierząt w miastach. Nie zatrzyma postępującej zabudowy, nie odtworzy przeciętych dróg migracyjnych i nie sprawi, że dziki przestaną korzystać z łatwo dostępnego jedzenia na osiedlach. Nie zastąpi też odpowiedzialnego gospodarowania odpadami (dużo zwierząt stołuje się przy śmietnikach) ani innych działań podejmowanych przez samorządy, leśników i koła łowieckie.
Może jednak być jednym z elementów szerszego podejścia do problemu. Zwłaszcza że nie chodzi wyłącznie o dziki. Z zimowej pomocy korzystają również sarny, jelenie i inne zwierzęta leśne. Odpowiednio prowadzone dokarmianie może ograniczać ich wychodzenie na pola uprawne, w pobliże dróg i zabudowań.

Warto przy tym pamiętać, że samodzielne wykładanie jedzenia w lesie nie jest dobrym pomysłem. Rodzaj pokarmu, miejsce i sposób dokarmiania powinny być uzgodnione z leśnikami. Nie wolno też mylić takich działań z karmieniem dzików na osiedlach czy pozostawianiem im resztek jedzenia. To drugie wręcz utrwala obecność wśród ludzi zwierząt, które powinny pozostać w lesie.
Jest jeszcze jeden pożytek z inicjatywy zbierania kasztanów i żołedzi. Najmłodsze dzieci uczą się przy okazji zbierania darów jesieni, że obecność dzikich zwierząt w mieście nie jest zjawiskiem oderwanym od tego, co robi człowiek z ich środowiskiem. Łatwiej wtedy zrozumieć, dlaczego dzik pojawia się na osiedlowym trawniku, w parku czy na ulicy. I dlaczego samo oczekiwanie, że ktoś rozwiąże problem przez odstrzał, nie jest ani jedynym możliwym wyjściem ani nie jest rozwiązaniem najlepszym.
Może więc warto, żeby w przyszłym roku uczniowie innych placówek wzięli przykład ze społeczności siewierskiej szkoły i dołączyli do zbiórek? Las nie potrzebuje przecież wyłącznie wielkich programów i kosztownych inwestycji. Czasem przydaje się również kilka worków żołędzi zebranych przez dzieciaki. A przecież tu liczy się efekt skali, który mógłby być olbrzymi, gdyby tylko inne przedszkola i szkoły się zaangażowały. Zaś dla najmłodszych dzieci, które mają jeszcze czas na zabawę, taka akcja może być nie tylko lekcją, ale i sporą frajdą.

Materiał dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Za jego treść odpowiedzialność ponosi redakcja.
Może Cię zainteresować:
Hałda w centrum Chorzowa będzie dokładnie zbadana. W pobliżu znajdują się bloki i place zabaw
Może Cię zainteresować:

