Franz Eckert: Śląski twórca hymnów Japonii „Kimigayo” i Cesarstwa Koreańskiego „Aegukga”. Niezwykła historia muzyka z Nowej Rudy

Franz Eckert urodził się w Nowej Rudzie (niem. Neurode) na pruskim Śląsku. Był synem urzędnika dworskiego. Studiował w konserwatoriach we Wrocławiu oraz w Königliches Konservatorium w Dreźnie. Specjalizował się w muzyce wojskowej, którą doskonalił w Nysie.

Wcześniej Eckert piastował prestiżowe stanowisko kapelmistrza orkiestry Kaiserliche Marine w Wilhelmshaven. To właśnie tam, w 1879 roku, jego talent i dyscyplina przykuły uwagę wysłanników rządu japońskiego, co otworzyło mu drogę do kariery w Azji.

Kariera na dworze cesarskim w Japonii

Na zaproszenie Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii Eckert przybył do Japonii jako zagraniczny doradca. W latach 1879–1880 był dyrektorem orkiestry marynarki wojennej.

W tym czasie pojawił się problem braku odpowiedniego hymnu narodowego dla ceremonii morskich. Dotychczasowy utwór został skomponowany w 1869 roku przez Johna Williama Fentona.

W 1880 roku Agencja Dworu Cesarskiego Japonii przyjęła nową melodię przypisywaną Hiromori Hayashiemu. Eckert dokonał jej aranżacji dla zachodnich instrumentów, wprowadzając czterogłosowy układ wokalny i dostosowując utwór do wykonania przez orkiestry wojskowe. Tak powstała ostateczna forma hymnu ówczesnej Japonii 君が代 - Kimigayo.

Nowa wersja hymnu została wykonana po raz pierwszy 3 listopada 1880 roku w pałacu cesarskim podczas urodzin cesarza Mutsuhito, pośmiertnie nazwanego Meiji.

W latach 1883–1886 Eckert pracował w Ministerstwie Edukacji Japonii w komisji egzaminacyjnej muzyki, zajmując się edukacją muzyczną i publikacją śpiewników dla szkół podstawowych.

W 1888 roku dołączył do departamentu muzyki dworu cesarskiego. Założył orkiestrę wojskową Gwardii Cesarskiej oraz orkiestrę Cesarskiej Akademii Armii Japońskiej. Wprowadzał do Japonii zachodnie instrumenty oraz zasady harmonii i teorii muzyki.

W 1897 roku skomponował utwór „Kanashimi no kiwami” (w tłumaczeniu na polski „Niezmierzony ból”) na pogrzeb cesarzowej wdowy Cesarzowa Eishō.

Powrót do Niemiec

W 1899 roku z powodu choroby powrócił do Niemiec. Otrzymał stanowisko w Berliner Philharmoniker, a następnie został dyrektorem muzycznym cesarza Wilhelma II.

Gdy jego stan zdrowia się poprawił, przyjął zaproszenie Cesarstwa Koreańskiego, aby zorganizować orkiestrę dworską i nauczać europejskiej muzyki.

Działalność w Korei

W 1897 roku Gojong dokonał historycznej proklamacji, zmieniając nazwę państwa z Królestwa Joseon na Cesarstwo Koreańskie (Daehan Jeguk). Przyjmując tytuł cesarza, pragnął zamanifestować pełną suwerenność i niezależność Korei na arenie międzynarodowej. Symbolem nadchodzącej nowoczesności stała się armia, którą zaczęto reformować według wzorców zachodnich – wprowadzono europejskie mundury, nowoczesny dryl oraz zaawansowane systemy uzbrojenia. Zmianom tym towarzyszyło rosnące zapotrzebowanie na oprawę ceremonialną: wojskową muzykę paradną w stylu zachodnim.

Na zaproszenie dworu, 19 lutego 1901 roku, przybył do Korei niemiecki kapelmistrz Franz Eckert. Jego doświadczenie było unikalne – wcześniej w Japonii z powodzeniem sformował orkiestrę wojskową, stając się jednym z pionierów przeszczepiania zachodniej tradycji muzycznej na grunt Azji Wschodniej.

Eckert natychmiast przystąpił do intensywnego szkolenia koreańskich rekrutów, od podstaw ucząc ich gry na instrumentach dętych oraz zawiłości europejskiej harmonii. Już po sześciu miesiącach żmudnych ćwiczeń zespół zadebiutował przed cesarzem Gojongiem, ministrami oraz korpusem dyplomatycznym. Koncert okazał się triumfem; zagraniczni obserwatorzy z podziwem komentowali biegłość muzyków, którzy w tak krótkim czasie opanowali zupełnie obcy im język dźwięków.

Najtrwalszym pomnikiem pracy Eckerta stała się harmoniczna aranżacja hymnu narodowego Cesarstwa 대한제국 애국가 - Aegukga. Utwór wybrzmiał po raz pierwszy 9 września 1902 roku, a niespełna rok później, 15 sierpnia, został oficjalnie proklamowany hymnem państwowym. Za wybitne zasługi na polu modernizacji kultury muzycznej cesarz uhonorował Niemca prestiżowym Orderem Taeguk III klasy.

Orkiestra otrzymała stałą siedzibę w zachodniej części parku Tapgol w Seulu. Państwo nie tylko finansowało działalność dydaktyczną Eckerta, ale zadbało również o popularyzację nowej sztuki wśród mieszczan. W każdy czwartek w ośmiokątnym pawilonie Palgakjeong odbywały się bezpłatne koncerty, które dla mieszkańców stolicy stały się pierwszym oknem na świat zachodniej kultury muzycznej.

Kres tej owocnej działalności przyniósł rok 1907. W wyniku narastającej presji kolonialnej armia koreańska została rozwiązana, co zmusiło Eckerta do ustąpienia ze stanowiska. Choć jego orkiestra przestała oficjalnie istnieć, najzdolniejsi uczniowie próbowali ratować spuściznę mistrza w ramach prywatnego zespołu, który trwał aż do 1924 roku.

Po aneksji Korei przez Japonię hymn Cesarstwa został surowo zakazany. Ironią losu stał się fakt, że w jego miejsce wprowadzono japoński hymn Kimigayo – pieśń, której aranżację Eckert stworzył lata wcześniej podczas swojej służby w Tokio.

Ostatnie lata

Po utracie patronatu dworu cesarskiego sytuacja Eckerta w Korei znacznie się pogorszyła. Problemy zdrowotne pogłębiły się w czasie I wojna światowa.

W 1916 roku zrezygnował z funkcji dyrygenta orkiestry, przekazując ją swojemu uczniowi – pierwszemu fleciście zespołu.

Zmarł w Seulu na raka żołądka w wieku 65 lat. Został pochowany na cmentarzu Yanghwajin Foreign Missionary Cemetery.

Śląsk wydał wielu wybitnych artystów, w tym znakomitych muzyków. Podczas gdy postacie takie jak Józef Elsner wciąż żyją w naszej pamięci, inni – jak Franz Eckert – pozostają niesłusznie zapomniani. Potencjał tkwiący w biografiach tych wybitnych postaci dowodzi, jak wielkim skarbem jest dziedzictwo dawnych mieszkańców śląskiej ziem.

글쓴이 Maciej Mischok