W Katowicach popatrz w górę. Stylistyka tutejszych wieżowców ma międzynarodowe korzenie

Od pewnego czasu, coraz bardziej charakterystycznym elementem panoramy Katowic stają się wieżowce. Reprezentują one różne nurty w architekturze XX i XXI wieku - od Szkoły Chicagowskiej, przez Bauhaus i modernizm, aż po dekonstruktywizm. Przyjrzyjmy się wybranym obiektom, które w ostatnim stuleciu kolejno odbierały od siebie tytuł najwyższego budynku Katowic.

01 Wieżowce

Wieżowiec jako typ budynku narodził się już w XIX wieku w Chicago, jednak jest symbolem nowoczesności aż do dziś. W Polsce pierwszych drapaczy chmur doczekaliśmy się w latach 30-tych XX wieku. To wtedy powstał pierwszy polski wysokościowiec z prawdziwego zdarzenia. Co ciekawe, nie w Warszawie lecz w Katowicach, które były dzięki temu nazywane „Polskim Chicago”.

Dzisiejsze Katowice to drugie po Warszawie miasto w Polsce z największą liczbą drapaczy chmur. Spójrzmy skąd czerpali inspiracje projektujący je architekci.

Drapacz Chmur - 1934 - wysokość: 60 m - autorzy: Tadeusz Kozłowski i Stefan Bryła

Drapacz Chmur był pierwszym w Polsce budynkiem wysokościowym z prawdziwego zdarzenia
Drapacz Chmur był pierwszym w Polsce budynkiem wysokościowym z prawdziwego zdarzenia

W 1922 roku Katowice znalazły się w granicach Polski, stając się jednocześnie stolicą autonomicznego Województwa Śląskiego. Miasto przeżywało wtedy gwałtowny rozwój. Powstało tu wiele imponujących budynków w stylu modernistycznym, czyli najnowocześniejszym stylu okresu 20-lecia międzywojennego,

Warty podkreślenia jest fakt, że to wszystko odbywało się na terenach wydobycia węgla, pełnym szkód górniczych. Obrazowo opisał to Witold Kłębkowski na łamach przedwojennego czasopisma „Architektura & Budownictwo”:

„Miasto jest skute kajdanami podkopów górniczych i stref zagrożonych, pozostawiających stosunkowo wąski pas wzdłuż arterii Bogucice-Załęże, gęsto zabudowany, toteż nie ma w Polsce drugiego miasta o tak fatalnych warunkach do rozbudowy” (Witold Kłębkowski: „Pierwsze Drapacze Śląskie”, Architektura i Budownictwo, nr 6/1932).

Tym bardziej niesamowite wydaje się, że właśnie w takich warunkach został zrealizowany najbardziej innowacyjny drapacz chmur w Polsce. Skąd w ogóle potrzeba wybudowania tak wysokiego budynku? W Katowicach była w tym czasie duża potrzeba nowych mieszkań, a budynek musiał dodatkowo pomieścić biura urzędu skarbowego. Konieczna była do tego działka w centrum miasta, tak aby petenci mieli dobry dojazd do urzędu.

Odpowiednią działkę znaleziono przy dzisiejszej ulicy Żwirki i Wigury (wtedy róg ulic Wandy i Zielonej). Działka miała 1435 m2, z czego 75% powierzchni działki zajął zatem sam budynek.

Projektem zajęli się architekt Tadeusz Kozłowski oraz konstruktor Stefan Bryła. Powstał gmach składający się z dwóch części. W niższej, 6-piętrowej mieszczą się biura Urzędu Skarbowego, natomiast w wyższej 14-piętrowej: mieszkania. Są one bardzo zróżnicowane. Można tu znaleźć zarówno małe kawalerki, kawalerki z sypialnią, mieszkania dwupokojowe, ale także duże, okazałe, luksusowe mieszkania aż 6-pokojowe.

Drapacz Chmur inspirowany był wieżowcami z Chicago, jednak polscy projektanci dodali wiele od siebie. Podobnie jak amerykańskie wieżowce ma on konstrukcję szkieletową stalową. Nie jest ona jednak nitowana, tak jak przyjęło się w Chicago czy Nowym Jorku, lecz spawana. Za wszystkim stoi prof. Stefan Bryła, wybitny konstruktor 20-lecia międzywojennego, a jednocześnie światowy pionier właśnie konstrukcji spawanych.

Innowacyjna była też sama forma budynku. Chicagowskie wieżowce były budowane w stylu art déco, podobnie jak zbudowany rok później pierwszy warszawski wieżowiec, czyli Prudential. Do katowickiego Drapacza Chmur, architekt Tadeusz Kozłowski dołożył jednak swoje trzy grosze, tworząc wysokościowiec w stylu modernistycznym.

Bryła budynku jest rozrzeźbiona i zakończona uskokami, na których pojawiają się tarasy. Do niektórych mieszkań przynależą również tarasy na dachach, co było jedną z najbardziej charakterystycznych cech modernizmu. Wewnątrz znajdują się dwie windy osobowe, z czego jedna zatrzymuje się na każdym piętrze, a druga zaczyna się zatrzymywać dopiero powyżej 6 kondygnacji, co usprawnia komunikację w budynku.

Kiedy w USA wciąż budowano wysokościowce w stylu art déco, w Katowicach powstał Drapacz Chmur w najnowocześniejszym jak na tamte czasy stylu, czyli modernistycznym
Kiedy w USA wciąż budowano wysokościowce w stylu art déco, w Katowicach powstał Drapacz Chmur w najnowocześniejszym jak na tamte czasy stylu, czyli modernistycznym
Plac Wolności w Katowicach jak Plac Zwcyięstwa w Paryżu

Może Cię zainteresować:

Wojciech Fudala: Gęsta zabudowa oraz zieleń mogą ze sobą współgrać. Popatrzcie na Plac Wolności w Katowicach

Autor: Wojciech Fudala

15/05/2022

Drapacz Chmur jest ponadczasowym wzorem tego jak powinno się podchodzić do projektowania. Czerpie z najlepszych amerykańskich rozwiązań, dodając jednak do nich własne innowacje, takie jak stalowa spawana konstrukcja, rozrzeźbienie architektury czy nowoczesne instalacje.

Haperowiec - 1968 - wysokość: 80 m - autorzy: Jurand Jarecki, Marian Skałkowski

Haperowiec wziął swoją nazwę od Hutniczego Przedsiębiorstwa Remontowego, które go wybudowało
Haperowiec wziął swoją nazwę od Hutniczego Przedsiębiorstwa Remontowego, które go wybudowało

Po II Wojnie Światowej rozwój miasta nie był już tak szybki, a w architekturze mieszkaniowej zaczęła dominować wielka płyta. Przełamał to dopiero Haperowiec, który podobnie jak Drapacz Chmur został zrealizowany w konstrukcji stalowej. Umożliwiło to powstanie pierwszego w tamtym okresie tak wysokiego budynku mieszkalnego w Polsce.

Bryła Haperowca jest stosunkowo prosta, zrealizowana w stylu brutalistycznym. To nurt architektury późnego modernizmu, który swoją nazwę wziął od francuskiego pojęcia „béton brut”, oznaczającego surowy, nieobrobiony beton. „Brutale” charakteryzują się surową, masywną formą pozbawioną elementów dekoracyjnych.

Taki właśnie jest Haperowiec. Jedyne zastosowane tu dekoracje to przewężenie znajdujące się w połowie jego wysokości, a także rzędy balkonów w nietypowy sposób dostawione do elewacji.

W 2008 roku budynek przeszedł termomodernizację, po której zmieniono kolor elewacji na szaro-beżowy

Stalexport - 1982 - wysokość: 97 m - autor: Georg Grućić

Katowickie bliźniacze wieże zaprojektował jugosławiański architekt - Georg Grućić
Katowickie bliźniacze wieże zaprojektował jugosławiański architekt - Georg Grućić

Podobnie jak Spodek czy Planetarium, dwie bliźniacze wieże Stalexportu można zaliczyć do nurtu inspiracji erą kosmiczną. Na szczególną uwagę zasługuje ich konstrukcja.

Dwa bliźniacze budynki znajdujące się przy ulicy Mickiewicza zostały zaprojektowane przez jugosłowiańskiego architekta Georga Grucica na początku lat 80 XX wieku. W przeciwieństwie do tradycyjnej architektury, wieżowce Stalexportu to trzonolinowce. Oznacza to, że budynek dosłownie wisi na linach, do których zamocowane są stropy poszczególnych pięter. Co ciekawe, budowa rozpoczyna się od najwyższych kondygnacji, a wieżowiec rośnie z góry na dół.

Trzonolinowce były stosunkowo rzadko stosowane w Europie. Katowickie wieżowce miały jednak swój pierwowzór, którym jest trzonolinowiec Torres de Colón w Madrycie.

Torres de Colón - Madryt - proj. Antonio Lamela, 1976
Torres de Colón - Madryt - proj. Antonio Lamela, 1976

Kukurydze - 1988 - wysokość: 87 m - autor: Henryk Buszko i Aleksander Franta

Kukurydze zyskały miano ikony nie tylko Osiedla Tysiąclecia, lecz całych Katowic
Kukurydze zyskały miano ikony nie tylko Osiedla Tysiąclecia, lecz całych Katowic

Słynne Kukurydze na Osiedlu Tysiąclecia nie przebiły Stalexportu pod kątem wysokości, jednak do dziś są najwyższymi obiektami mieszkalnymi w mieście. Warto o nich wspomnieć z uwagi na futurystyczną formę. Monumentalne wieżowce zainspirowane są późnomodernistycznymi budynkami Marina City z Chicago. Stanowią unikatowy przykład socmodernizmu - szczególnej odmiany modernistycznej architektury, która wykształciła się w krajach socjalistycznych.

Marina City - Chicago, proj. Bertrand Goldberg, 1968
Marina City - Chicago, proj. Bertrand Goldberg, 1968

ALTUS - 2003 - wysokość: 125 m - autor: Dieter Paleta

Altus to pierwszy budynek na Śląsku o wysokości powyżej 100 m
Altus to pierwszy budynek na Śląsku o wysokości powyżej 100 m

W tym samym okresie kiedy w Katowicach był budowany Drapacz Chmur, w Niemczech rozwijał się Bauhaus - szkoła, która zrewolucjonizowała świat architektury i designu, łącząc ze sobą sztukę i rzemiosło. Założył ją Walter Gropius, niemiecki architekt który dziś uznawany jest za jedną z najwybitniejszych postaci w historii światowej architektury.

W 1922 roku, Gropius wspólnie z Adolfem Meyerem wystartowali w konkursie na projekt Tribune Tower - przełomowego wysokościowca, który miał stanąć w centrum Chicago. Zaproponowali drapacz chmur składający się z trzech brył o różnych wysokościach, w którym dominowały stal oraz szkło. Ich praca konkursowa nie zyskała wtedy uznania w oczach amerykańskiego jury, które zdecydowało się zrealizować inny projekt. 80 lat później, łudząco podobny wieżowiec doczekał się jednak realizacji w Katowicach.

Z lewej: Tribune Tower w Chicago (proj. Walter Gropius i Adolf Meyer, 1922), z prawej: Altus w Katowicach (proj. Dieter Paleta, 2003)
Z lewej: Tribune Tower w Chicago (proj. Walter Gropius i Adolf Meyer, 1922), z prawej: Altus w Katowicach (proj. Dieter Paleta, 2003)

Tak samo jak chicagowski wieżowiec Gropiusa i Meyera, katowicki Altus składa się z trzech połączonych ze sobą brył. To pierwszy na Śląsku budynek o wysokości powyżej 120 m. Z racji swojej skali i centralnego położenia zamknął osie widokowe wielu znaczących ulic w mieście.

Najwyższa bryła Altusa liczy 125 m i 30 pięter, podczas gdy niższe partie mają odpowiednio 29 i 18 pięter. Ich wspólnym elementem jest rozległe, liczące cztery kondygnacji atrium.

Dziś w budynku mieści się Hotel Courtyard by Marriott oraz pomieszczenia biurowe. Na 27 piętrze znajduje się restauracja 27th Floor, a także luksusowe apartamenty, z których można podziwiać panoramę Katowic.

Piroseum wizualizacja

Może Cię zainteresować:

Huta Cynku i muzeum w jednym. Studenci Politechniki Śląskiej przygotowali projekt Centrum Edukacji "Piroseum"

Autor: Wojciech Fudala

02/05/2022

Altus zaliczany jest do tzw. budynków inteligentnych, z uwagi na scentralizowany system sterujący BMS (ang. Building Management System - System Zarządzania Budynkiem), który decyduje o pracy wszystkich jego instalacji.

Warto również dodać, że budynek jest bardzo dobrze dostosowany do potrzeb ludzi niepełnosprawnych. Niemal zupełnie pozbawiony jest architektonicznych barier, przez co wielu uważa go za wzorcowy w kontekście dostępności.

.KTW - 2022 - wysokość: 134 m - autorzy: MedusaGroup

Biurowiec .KTW wyznaczył nową skalę dla panoramy Katowic, stając się najwyższym budynkiem na Śląsku
Biurowiec .KTW wyznaczył nową skalę dla panoramy Katowic, stając się najwyższym budynkiem na Śląsku

Biurowiec .KTW to najwyższy i najnowszy z katowickich wieżowców. Podobnie jak w przypadku Altusa, również tutaj możemy dopatrzyć się inspiracji „gwiazdą” światowej architektury. Ta inspiracja nie jest jednak aż tak dosłowna jak miało to miejsce w przypadku dotychczasowego najwyższego budynku w mieście.

Pierwowzorem dla .KTW jest budynek De Rotterdam, zaprojektowany przez słynną pracownię OMA Rema Koolhaasa. Ten liczący 44 piętra obiekt został zbudowany w 1998 roku nad rzeką Maas w Rotterdamie. Kompleks stanowią trzy wieże, a każda z nich składa się z przesuniętych względem siebie segmentów.

De Rotterdam, proj. Office for Metropolitan Architecture, 1998
De Rotterdam, proj. Office for Metropolitan Architecture, 1998

Podobny pomysł wykorzystali architekci z Medusa Group, projektując wieżowiec na skrzyżowaniu najważniejszych arterii komunikacyjnych Katowic. KTW zostało zaprojektowane jako kompleks dwóch wież o wysokości odpowiednio 66 m i 134 m, połączonych trzypoziomowym garażem podziemnym. Podobnie, jak w De Rotterdam, obydwa budynki składają się z przesuniętych względem siebie prostopadłościanów. Wyższy biurowiec ma trzy takie elementy, a niższy dwa.

Z lewej: przesunięcie prostopadłościanów w De Rotterdam, z prawej: przesunięcie prostopadłościanów w .KTW
Z lewej: przesunięcie prostopadłościanów w De Rotterdam, z prawej: przesunięcie prostopadłościanów w .KTW

Elewacje obu brył są proste i w całości przeszklone, dzięki czemu nie konkurują one ze stojącym obok Spodkiem, ani z ikonicznymi budynkami ze Strefy Kultury.

Biurowiec .KTW stworzył znacznie większą skalę nowych Katowic niż ta, do której byli przyzwyczajeni mieszkańcy. Czy stanie się w związku z tym punktem odniesienia dla budowy kolejnych wieżowców? To prawdopodobne, bo w Katowicach istnieje dzisiaj mnóstwo uwarunkowań, które sprzyjają stawianiu coraz wyższych budynków. Dobre powiązania komunikacyjne, stworzenie Metropolii GZM, a także uwarunkowania demograficzne przyciągają do stolicy Śląska inwestorów, którzy widzą potencjał w maksymalnym wykorzystaniu potencjału tutejszych działek.

Należy w tym miejscu podkreślić, że budowa wysokościowców to jednocześnie duża odpowiedzialność dla architektów, którzy projektując drapacze chmur na nowo definiują charakter panoramy miasta. W ostatnich dziesięcioleciach, autorzy najwyższych katowickich budynków czerpali z najlepszych światowych rozwiązań. Być może nadszedł czas, aby pójść dalej i w ślad za projektantami z 20-lecia międzywojennego, spróbować stworzyć własny, innowacyjny projekt, który posłuży jako inspiracja dla innych.

Spodek to ikona Katowic

Może Cię zainteresować:

Spodek. Ikona Katowic, klasyk śląskiej architektury w stolicy GZM

Autor: Tomasz Borówka

05/10/2022

Ustroń

Może Cię zainteresować:

Słynne uzdrowisko w Ustroniu do rozbudowy. Architekci przedstawią koncepcję przyszłości

Autor: Patryk Osadnik

28/09/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Katowice zima styczeń 2023 11

Katowice pod świeżym puchem. Biel, cegła i czarne kubiki

Tarnowskie góry unesco

Na tablicach informacyjnych pojawi się piktogram UNESCO

Park Miejski w Tarnowskich Górach 3

Park Miejski w Tarnowskich Górach poleca się na spacery

Wille na Knajfeldzie w Bytomiu

Knajfeld. Najpiękniejsza dzielnica willowa na Śląsku?

Tarnowskie Góry Nakło-Chechło droga rowerowa

Droga rowerowa z Tarnowskich Gór nad zalew Nakło-Chechło?

Śląski Instytut Naukowy

Ostatni brutal Katowic. Byliśmy. Żebyście wy nie musieli

Planetarium Galileusza i Śląskie w... jednym

Tak, Argentyńczycy skopiowali od nas Planetarium Śląskie