Łączcie się i produkujcie energię! Dlaczego spółdzielnie energetyczne są lekiem na drogi prąd? I Forum Spółdzielni Energetycznych i Liderów Transformacji w Katowicach

I Forum Spółdzielni Energetycznych i Liderów Transformacji województwa śląskiego, odbywające się pod hasłem "Zbudujmy wspólną śląską energię", było pierwszym w regionie wydarzeniem poświęconym rozwojowi spółdzielni energetycznych, lokalnej transformacji energetycznej oraz współpracy samorządów, przedsiębiorców, ekspertów i mieszkańców na rzecz budowy nowoczesnej, bezpiecznej i zrównoważonej energetyki.

Czym są spółdzielnie energetyczne i jakie są z nich korzyści

Podstawowe informacje o spółdzielniach energetycznych przybliżył Łukasz Frydel, kierownik Zespołu Transformacji Energetycznej Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach:

Spółdzielnia energetyczna to zgrupowanie kilku podmiotów, które chcą wspólnie produkować oraz rozliczać energię elektryczną wyprodukowaną przez swoich członków.

Kto może założyć spółdzielnię: Założyć ją może każdy, przy czym przepisy określają minimalną liczbę założycieli. W przypadku podmiotów gospodarczych muszą to być minimum 3 podmioty, natomiast w przypadku osób fizycznych – minimum 10 osób. Możliwe jest również tworzenie spółdzielni o charakterze mieszanym.

Jak to działa w praktyce: Po podjęciu decyzji i rejestracji podmiotu, spółdzielnia podpisuje stosowną umowę z dystrybutorem energii elektrycznej i zakłada zdalne liczniki.

Główny mechanizm polega na tym, że nadprodukcja prądu występująca w jednym podmiocie jest w tym samym czasie zużywana przez drugi zrzeszony podmiot. Dzięki temu członkowie nie ponoszą kosztów zakupu prądu z sieci zewnętrznej, tylko rozliczają energię bezpośrednio między sobą.

Działalność spółdzielni może opierać się na wszystkich odnawialnych źródłach energii (OZE), takich jak najpopularniejsze instalacje fotowoltaiczne, ale także biogazownie czy wiatraki. Ważnym elementem są magazyny energii – w przypadku powszechnej nadprodukcji wszystkich członków, energia trafia do magazynu i może zostać zużyta wieczorem lub nocą, dzięki czemu 100% wyprodukowanego prądu zostaje wykorzystane wewnątrz spółdzielni.

Kluczowe korzyści ze spółdzielni energetycznych:

• Optymalne wykorzystanie energii: Kiedyś przy dużym nasłonecznieniu i braku własnego odbioru instalacje fotowoltaiczne były wyłączane, a wyprodukowana energia bezpowrotnie tracona. W spółdzielni ta nadwyżka natychmiast trafia do innych członków.
• Rozwiązanie problemu lokalizacji paneli: Pozwala to na produkcję energii w miejscach idealnie nasłonecznionych (np. na budynku szkoły) i zużywanie jej w budynkach mocno zacienionych (np. położonych przy lesie), na których montaż paneli nie miałby sensu.
• Bilansowanie sezonowe: Energia wyprodukowana na dachu szkoły w czasie wakacji (gdy placówka ma przerwę w pracy) nie marnuje się, lecz może zasilać np. lokalny dom kultury, który działa przez cały rok.
• Bezpieczeństwo energetyczne: Pozwalają na budowę niezależnych, lokalnych centrów energetycznych, co zapewnia utrzymanie zasilania w przypadku awarii głównych sieci elektroenergetycznych.

Rola samorządów: Naturalnymi liderami w tworzeniu takich spółdzielni są jednostki samorządu terytorialnego. Jest tak dlatego, że przepisy wymagają wysokiego poziomu autokonsumpcji – aż 70 proc. wyprodukowanej energii musi zostać zużyte w ramach danej spółdzielni. Samorządy posiadają wiele jednostek podległych o różnej specyfice zużycia prądu, dzięki czemu najłatwiej jest im odpowiednio połączyć punkty produkujące i odbierające energię w jedną, sensowną i opłacalną całość. Zwykłe osoby fizyczne mają na ogół tylko jeden punkt produkcji i odbioru, co daje bardzo ograniczone pole manewru przy bilansowaniu energii.

Dofinansowania z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach

Dofinansowanie jest oferowane dwutorowo w ramach specjalnego programu wsparcia, którego obecny nabór wniosków trwa do 15 lipca 2026 r.

Wsparcie dzieli się na dwa główne obszary:

1. Dofinansowanie na założenie spółdzielni (dokumentacja): Skierowane przede wszystkim do jednostek samorządu terytorialnego (JST), z racji ich kluczowej roli jako liderów. Samorządy mogą otrzymać 80% dotacji na przygotowanie dokumentacji. Środki te służą do zaplanowania, jak mądrze założyć spółdzielnię – m.in. jak dobrać odpowiednie punkty produkcji i odbioru energii oraz jakie instalacje wykorzystać, aby przedsięwzięcie było logiczne, opłacalne ekonomicznie i spełniało wysokie wymogi dotyczące autokonsumpcji.
2. Dofinansowanie na inwestycje (infrastruktura): Jeśli spółdzielnia już funkcjonuje, każdy z jej członków może wnioskować o 50% dotacji na inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE) oraz magazyny energii. Finansowanie to obejmuje wszelkiego rodzaju instalacje OZE, w tym najpopularniejszą fotowoltaikę, ale również biogazownie i wiatraki.

Obecny, całkowity budżet pierwszej edycji tego programu wynosi 3 miliony złotych. Złożono już 26 wniosków na kwotę 2,4 miliona złotych (10 dotyczyło założenia spółdzielni przez JST, a 16 stricte inwestycji w instalacje).

- Jeśli zainteresowanie programem będzie nadal rosło, możliwe jest podjęcie decyzji o zwiększeniu puli dostępnych środków budżetowych - dodaje Łukasz Frydel.

Materiał dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Za jego treść odpowiedzialność ponosi redakcja.