„Mirek. Poeta dusz”. Tomasz Cukiernik w Ślązaq o kulisach powstawania biografii lidera Universe Mirosława Breguły

Mirosław Breguła był postacią niezwykłą – charyzmatycznym liderem i współzałożycielem zespołu Universe, autorem ponadczasowych tekstów i wokalistą o głosie poruszającym serca milionów słuchaczy. Choć od jego tragicznej śmierci minęło blisko 20 lat, pamięć o nim na Śląsku i w całej Polsce pozostaje niezwykle żywa. Do czytelników i fanów trafiła właśnie najobszerniejsza, niezwykle wnikliwa publikacja poświęcona artyście – monumentalna biografia pt. „Mirek. Poeta dusz. Biografia lidera zespołu Universe”.

Benedyktyńska praca w promieniu dziesięciu kilometrów

Pomysł na napisanie książki nie narodził się bezpośrednio w głowie autora, dla którego biografia Breguły jest już jedenastą publikacją w dorobku. Tomasz Cukiernik wspomina w rozmowie, że wyzwanie rzucił mu znajomy po wydaniu jego wcześniejszej książki, będącej biografią Stanisława Michalkiewicza. Argumentacja była prosta, ale niezwykle przekonująca: Mirek Breguła był gigantycznym talentem o niesamowitym głosie, człowiekiem, który pozostawił po sobie ogromny dorobek artystyczny, a mimo to wciąż nie doczekał się pełnej, rzetelnej biografii.

Początkowa rezerwa badacza podyktowana była świadomością, jak ogromnego nakładu pracy wymaga stworzenie portretu postaci tak skomplikowanej. Znajomy autora posłużył się jednak trafnym argumentem logistycznym: o ile w przypadku poprzednich projektów większość rozmówców znajdowała się w odległych miastach (np. w Warszawie), o tyle blisko dziewięćdziesiąt procent osób z otoczenia lidera Universe mieszkało w promieniu zaledwie dziesięciu kilometrów od jego dawnego domu.

„Z jednej strony bliskość rozmówców była ogromnym atutem, z drugiej – prawdziwym przekleństwem. Wywiad telefoniczny trwa godzinę lub półtorej, natomiast rozmowa twarzą w twarz wymusza dojazd, trwa znacznie dłużej, ale pozwala powiercić w brzuchu rozmówcy i dociec prawdy. To sprawiło, że zbieranie materiałów rozrosło się do niespotykanych rozmiarów” – wyjaśnia Tomasz Cukiernik.

Przełomowym momentem dla całego przedsięwzięcia okazało się pierwsze spotkanie w Katowicach z Henrykiem Czichem, współzałożycielem zespołu Universe i scenicznym partnerem Breguły z czasów kultowego duetu. Otwartość Czicha oraz jego gotowość do dzielenia się wspomnieniami i udostępnienia prywatnych archiwów uruchomiły prawdziwą lawinę kontaktów.

Od archiwum huty po prokuratorskie akta

To, co wyróżnia dzieło Tomasza Cukiernika na tle tradycyjnych wspomnień estradowych, to niespotykanie rygorystyczna baza źródłowa. Autor nie ograniczył się do relacji świadków czy wspomnień fanów. Biografia została osadzona na twardych, unikalnych dokumentach archiwalnych, do których pisarz dotarł niejednokrotnie godnym podziwu zbiegiem okoliczności.Do najważniejszych materiałów historycznych wykorzystanych w książce należą:

• Oficjalne archiwalia pracownicze z Huty Batory: Oryginalne dokumenty z początku lat 80., gdy młody Breguła pracował w zakładowym przedsiębiorstwie. Zbiór obejmuje m.in. krótki, odręcznie napisany życiorys składany przy wniosku do szkoły zawodowej przy hucie, świadectwa pracy, opinie oraz niezwykle barwną korespondencję wewnętrzną. Zachowały się liczne wnioski o udzielenie urlopu na wyjazdy koncertowe i przeglądy piosenki (m.in. do Bułgarii, NRD, Azerbejdżanu czy na Kubę). Pismo ujawnia specyficzne relacje między majstrem, który sprzeciwiał się urlopom spóźnialskiego artysty (wnioski trafiały po terminie), a dyrektorem naczelnym huty, który każdorazowo wydawał zgodę.
• Materiały Instytutu Pamięci Narodowej: Odnalezione w zasobach IPN wnioski paszportowe ze zdjęciami i uzasadnieniami wyjazdów zagranicznych. Wbrew przypuszczeniom autora, w przypadku wyjazdów firmowanych przez ZSMP do krajów bloku wschodniego paszporty wydawano bez konieczności składania pisemnych sprawozdań czy współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa.
• Kompletna dokumentacja szkolna: Karty ocen i arkusze ze wszystkich placówek edukacyjnych, do których uczęszczał muzyk – od dwóch szkół podstawowych po przyzakładową szkołę zawodową.
• Akta sądowe i prokuratorskie: Oficjalne dokumenty ze śledztwa prowadzonego po tragicznej śmierci artysty oraz akta dwóch odrębnych postępowań sądowych, stanowiące fundament dla obiektywnej rekonstrukcji końcowego etapu życia muzyka.

Prawda bez hagiografii i taniej sensacji

W jaki sposób biograf zmierzył się z mroczniejszymi stronami życia lidera Universe – zmaganiem z chorobą alkoholową i tragicznym finałem?

Tomasz Cukiernik podkreśla, że kluczem do zachowania obiektywizmu był fakt, iż nie znał Mirosława Breguły osobiście. Paradoksalnie, właśnie dto stworzyło mu możliwość przyjęcia postawy chłodnego, bezstronnego obserwatora, który nie narzuca czytelnikowi własnych tez ani komentarzy, lecz pozwala mówić zebranym dokumentom i świadkom.

„Nie chciałem pisać laurki ani budować hagiografii, ale z drugiej strony unikałem epatowania samym nałogiem czy szukania taniej sensacji. Dążyłem do pełnej równowagi” – deklaruje autor.

Prawdziwość tego podejścia potwierdzają najbliżsi artysty. Siostra muzyka, Beata Haładus, oraz inżynier dźwięku i przyjaciel Michał Kuczera zwrócili uwagę na niezwykłe wyczucie i szacunek dla faktów. Najbardziej poruszająca ocena padła jednak z ust syna artysty, Tomka Breguły. Po lekturze całej książki przyznał on autorowi, że choć ostatnie rozdziały opisujące schyłek życia ojca są dla rodziny niezwykle ciężkie w odbiorze, to książka ukazuje czystą prawdę – dokładnie taką, jaka była rzeczywistość.

Pytany o to, jakie pytanie zadałby samemu Bregule, gdyby ten mógł dziś przed nim usiąść, Cukiernik odpowiada bez wahania: zapytałby o bezpośredni impuls do jego ostatniej decyzji. Choć zebrane dokumenty wskazują na skumulowanie się wielu życiowych kryzysów, to ostateczna odpowiedź na pytanie, co przeważyło szalę w tamtym tragicznym momencie, pozostanie tajemnicą, którą Mirek zabrał ze sobą. Badacz wskazuje też na nieliczne nierozwiązane zagadki – jak choćby dokładne kulisy trafienia Mirka do pracy w katowickiej drukarni Mariusza Krawczyka, mimo że obaj znali się wcześniej z plenerów artystycznych ZSMP w Wilkasach.

„Universe” znaczy więcej niż nazwisko

Tytuł monografii – „Mirek. Poeta dusz” – zachwyca swoją poetycką frazą, podczas gdy podtytuł precyzyjnie definiuje pozycję artysty na polskiej scenie muzycznej. W wywiadzie wideo Tomasz Cukiernik wyjaśnia kulisy powstania obu tych członów.Propozycja nazwania Breguły „Poetą dusz” wyszła od jednego z rozmówców, Waldemara Wilka. Sformułowanie to nawiązuje do artystycznego powołania lidera Universe, którego celem było docieranie do najgłębszych zakamarków duszy słuchacza i wydobywanie z niej miłości – uczucia ponadczasowego, budującego ludzki charakter w szarym świecie codziennych trosk.

Z kolei obecność słowa Universe w podtytule była zabiegiem niezbędnym z punktu widzenia kultury masowej. Jak zauważa autor, nazwa zespołu do dziś pozostaje nieporównywalnie bardziej rozpoznawalna w całej Polsce niż samo nazwisko jego lidera:

„Gdy mówiłem ludziom poza Śląskiem, a nawet na samym Śląsku, że piszę książkę o Mirosławie Bregule, wielu z nich zastanawiało się, o kogo chodzi. Wystarczyło jednak wypowiedzieć nazwę Universe, by w oczach rozmówców natychmiast pojawiała się błyskawica rozpoznania” – opowiada pisarz.