POPŚLĄZAG: Gandzia i Andzia. Szpilman i Oddział Zamknięty. "Jak Jary zapomniał tekstu, publiczność śpiewała za niego"

Śpiewa Oddział Zamknięty swój największy przebój: „Przyszła do mnie, nie wiem skąd / zawróciła w głowie tak dokładnie / teraz rozumiem, to jest to / Jedna z nią noc i już przepadłem”. A refren? „Gandzia!”. Nie przesłyszeliście się. Kto napisał? Szpilman! Oto kolejny odcinek naszego cyklu „POPŚLĄZAG”, którym opowiadamy naprawdę dobre historie z udziałem artystów rodem ze Śląska i Zagłębia.

Oddział Zamknięty

Utwór „Andzia i ja” został wydany na debiutanckim albumie Oddziału Zamkniętego w 1983 roku. Skandal? Tak i to jaki. Gandzia to przecież slangowe określenie marihuany, prawda? "Na ogół cenzura czepiała się jakiś pojedynczych słów, zwrotów, a tu, mam jeszcze gdzieś tę kartkę, cenzor przekreślił na krzyż całość tekstu, aż się papier podarł" - opowiadał gitarzysta grupy, Wojtek Łuczaj-Pogorzelski.

Debiutancki album Oddziału Zamkniętego. Z "Andzią".
Debiutancki album Oddziału Zamkniętego. Z "Andzią".

Ojciec niezadowolony, że piszę piosenki

Rzut oka na okładkę płyty. „Andzia i ja”. Autorzy: Szpilman – Ciempiel. Szpilman? Tak, Andrzej, syn słynnego „Pianisty”. Pod koniec lat 70. Andrzej Szpilman produkował nagrania dla Polskiego Radia. Pisał m.in. dla Hanny Banaszak, Bogusława Meca czy Ireny Santor. „Chciałem zdawać na reżyserię dźwięku. Ojciec był przeciwnego zdania, uważał, że to zawód usługowy, że to nie był dobry pomysł. Uznał, że lepiej, bym miał jakiś praktyczny zawód” – opowiadał mi kilka lat temu.

Władysław Szpilman, legendarny artysta z Sosnowca, pracy twórczej syna nie pochwalał. „Był niezadowolony, gdy usłyszał, że piszę piosenki. Że wchodzę w ten interes, że mogę w nim utknąć - uważał to za bagno. Sam tego doświadczył, gdy ubecja donosiła i atakowała go, np. przy organizacji festiwalu sopockiego” – wspominał syn „Pianisty”

- Ja z drugiej strony, czując ciężar mojego nazwiska, początkowo na siłę starałem się z niego nie korzystać. Irenie Santor pierwszy utwór napisałem „anonimowo”. Pani Irena potem pytała mnie, dlaczego od razu nie powiedziałem, że jestem Szpilman? A ja po prostu chciałem, żeby ona zaśpiewała piosenkę dobrą, a nie piosenkę Szpilmana – mówił.
Andrzej Szpilman i Hanna Banaszak.
Andrzej Szpilman i Hanna Banaszak.

17 kopii, na wszelki wypadek

A jak to było z „Gandzią”? Andrzej Szpilman przyjaźnił się z Oddziałem Zamkniętym.

- Lubiłem ich, pomagałem od strony producenckiej, menedżerskiej, nawet jeździliśmy razem na koncerty. Podczas jednego z tournée Marcin Ciempiel, basista Oddziału, pokazał mi kawałek piosenki. Poprawiłem go muzycznie i czekałem, aż Krzysiek Jaryczewski napisze tekst. Ale „Jary” był wtedy w orbicie alkoholowej i żadnego tekstu nie był w stanie napisać. Wieczorem przed nagraniem usiadłem do maszyny do pisania, tak powstała „Gandzia” – opowiadał.

Oddział był wtedy „na indeksie”, bo śpiewał „Ktoś nieistotny staje, ma zabłocone usta, terroryzuje zgraję, mieć powinien wszędzie lustra”. Komuś skojarzyło się to z Jaruzelskim i zespół dostali szlaban w radiu.

- Musieliśmy się nagimnastykować, żeby Oddziałowi pozwolono wejść do studia. Załatwiłem znajomego realizatora, nagraliśmy „Gandzię” i na wszelki wypadek zrobiłem też 17 kopii – opowiadał Andrzej Szpilman. - Następnego dnia w kółko utwór leciał w „Lecie z radiem”. Wyciąłem też z niego kawałek z okrzykiem „Gandzia!”, który stał się bodaj pierwszym dżinglem puszczanym na antenie Polskiego Radia. Jedno i drugie po tygodniu zdjęto, bo ktoś doniósł, że to promowanie palenia marihuany. Ale gdy przyjechaliśmy do Jarocina, a nawalony „Jary” zapominał tekstu, cała publiczność śpiewała za niego. Tak wszyscy zakpiliśmy z cenzury, która potem zakazała też „Andzi”.

Mimo usunięcia utworu z listy przebojów Trójki, zapewnił on wielką popularność Oddziałowi Zamkniętemu: jego debiut sprzedał się w wielotysięcznym nakładzie, zapewniając grupie miejsce w kanonie polskiego rocka. Wystarczy wspomnieć spotkanie muzyków OZ z fanami w lutym 1984 roku w Warszawie – przerodziło się ono w zamieszki z milicją, bo ludzie szturmujący sklep muzyczny zatrzymali ruch uliczny na Nowym Świecie.

Sam Szpilman podkreślał po latach, że wbrew pozorom, „Gandzia” była piosenką antynarkotykową, być może pierwszą taką w Polsce.

- Pod koniec przestrzega, że jesteś od niej uzależniony do końca – mówił.

Tego już cenzorów nie obchodziło. Ale po latach to tylko kolejny dowód na to, jak niewiele może cenzura, gdy ludzie wiedzą swoje.

POPŚLĄZAG: Rock&rollowe życie Krzysztofa Krawczyka

Może Cię zainteresować:

POPŚLĄZAG: Jak Krzysztof Krawczyk porzucił w Las Vegas koniaczek i zakochał się w kokainie

Autor: Marcin Zasada

15/04/2022

Majewski

Może Cię zainteresować:

POPŚLĄZAG: "Batman", ten najsłynniejszy. Jack Nicholson jako Joker pali gangstera uściskiem dłoni. Obok siedzi kto? Nasz Lech Majewski

Autor: Marcin Zasada

25/03/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Jak gwiazdy polskiego kina grały Ślązaków

Zamachowski, Englert i Opania też byli kiedyś Ślązakami

Michael Jackson

"Siedzi z szympansem". Śląski reżyser na planie u Króla Popu

Snoop Dogg - Hood Of Horror

Józef Skrzek zagrał w horrorze Snoop Dogga [POPŚLĄZAG]

Władysław Szpilman

5 śląsko-zagłębiowskich historii rodziny Szpilmanów

David Bowie i zespół Śląsk

David Bowie nie kradł. On tylko zainspirował się Śląskiem

WK

POPŚLĄZAG: Jak Kilar nie pisał muzyki do "Władcy pierścieni"

POPŚLĄZAG: Bob Marley i Józef Skrzek

POPŚLĄZAG: Marley śpiewa Skrzekowi i częstuje trawką