Regionalna odpowiedź na prezydenckie weto. Powstała strategia ochrony języków lokalnych, w tym śląskiego i wilamowskiego, w województwie śląskim

Mimo zablokowania ustawy o uznaniu godki i języka wilamowskiego za języki regionalne, samorządowcy, parlamentarzyści i naukowcy nie składają broni. Podczas dzisiejszej konferencji prasowej w Katowicach zaprezentowano pionierską Strategię ochrony i pielęgnacji języków lokalnych w województwie śląskim. Dokument opracowany przez Uniwersytet Śląski ma stać się fundamentem systemowego wsparcia dla języka śląskiego, języka wilamowskiego oraz innych tradycji językowych województwa śląskiego.

Powstała strategia ochrony i pielęgnacji języków lokalnych w województwie śląskim

W dzisiejszym spotkaniu, które poprzedziło sesję Sejmiku woj. śląskiego, wzięli udział:

  • marszałek województwa śląskiego Wojciech Saługa,
  • senatorka Halina Bieda,
  • posłanka Monika Rosa,
  • posłanka Urszula Koszutska,
  • radna sejmiku Alina Bednarz,
  • prof. Jolanta Tambor z Uniwersytetu Śląskiego.

Wspólnym mianownikiem wystąpień była konieczność zabezpieczenia tożsamości i dziedzictwa kulturowego regionu bez względu na przeszkody na szczeblu centralnym.

„Lokalne”, bo nie uznane w ustawie

Głównym impulsem do stworzenia Strategii ochrony i pielęgnacji języków lokalnych w województwie śląskim było zawetowanie przez prezydenta ustawy przyznającej językowi śląskiemu status języka regionalnego. Podobny los spotkał starania o urzędowe uznanie języka wilamowskiego.

Prof. Jolanta Tambor, reprezentująca powołane wiosną 2026 r. Centrum Badań Języka Śląskiego i Antropologii Regionalnej Uniwersytetu Śląskiego, zwróciła uwagę na precyzję pojęciową: termin „język regionalny” ma w Polsce ściśle zdefiniowany status prawny, którego śląski i wilamowski formalnie wciąż nie posiadają. Stąd w dokumencie mowa o „językach lokalnych”.

- Strategia polega na tym, aby wskazać różne obszary i miejsca, w których moglibyśmy oczekiwać wsparcia ze strony władz samorządowych i administracyjnych tego, żeby język śląski, język wilamowski i ewentualnie inne języki lokalne mogły się rozwijać – wyjaśniła prof. Tambor.

W dokumencie, obok śląskiego i wilamowskiego, uwzględniono bowiem furtkę dla innych tradycji mowy (m.in. na Żywiecczyźnie), o ile lokalne społeczności podejmą starania na rzecz ich pielęgnowania.

Edukacja. Kadry dla szkół i wsparcie ministerstwa

Najważniejszym filarem zaprezentowanej strategii jest edukacja i przygotowanie wykwalifikowanych kadr.

Marszałek Wojciech Saługa przypomniał, że już od 2018 roku samorząd województwa współfinansuje studia podyplomowe z wiedzy o regionie na Uniwersytecie Śląskim. Dzięki podjętej właśnie uchwale sejmiku o dofinansowaniu studiów kolejnych 9 pedagogów, liczba przeszkolonych nauczycieli wzrośnie do 155 osób.

Z kolei w 2024 roku, dzięki funduszom z Ministerstwa Edukacji Narodowej, uruchomiono drugi, bezpłatny dla nauczycieli kierunek studiów podyplomowych skupiony ściśle na nauczaniu języka śląskiego ("Język i kultura"). Kształcenie odbywa się w kameralnych grupach warsztatowych, obejmujących m.in. gramatykę historyczną, współczesny język śląski oraz skodyfikowane zasady pisowni.

Posłanka Monika Rosa podkreśliła, że regionalne inicjatywy to obecnie jedyny sposób na ratowanie ciągłości kulturowej.

- Staramy się robić wszystko, aby te języki podtrzymać, aby nie stracić żadnego słowa, aby transmisja międzypokoleniowa po prostu istniała - mówiła Monika Rosa.

- Liczymy, że podczas konsultacji wszystkie strony społeczne, instytucje i podmioty wypowiedzą się na ten temat - dodała senatorka Halina Bieda.

Kultura, muzea i przestrzeń publiczna. Tam języki lokalne powinny być szerzej obecne

Strategia wykracza daleko poza mury szkolne czy uniwersyteckie. Zakłada m.in.:

  • wprowadzanie opisów artefaktów i oprowadzania w językach lokalnych w muzeach i instytucjach kultury,
  • organizację i finansowanie lokalnych wydarzeń kulturalnych oraz wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży,
  • kursy i lekcje języków lokalnych dla osób dorosłych.

Jak podkreślają autorzy, celem nadrzędnym jest odwrócenie przerwanego przed 1990 rokiem przekazu pokoleniowego. Zjawisko to dotyczy zarówno języka śląskiego, który w spisie powszechnym zadeklarowało około pół miliona osób, jak i skrajnie zagrożonego języka wilamowskiego, którym według różnych szacunków mówi dziś od 30 do 100 osób.

Nauka w służbie tożsamości. Obalanie mitów

W kuluarach konferencji prof. Jolanta Tambor wskazała również na konieczność prowadzenia rzetelnych badań dialektologicznych i socjolingwistycznych. Przywołała m.in. szeroko zakrojone badania zrealizowane wspólnie z prof. Gerdem Hentschelem, slawistą z uniwersytetu w Oldenburgu, na próbie 2000 osób i materiale 1,5 miliona słów.

Wykazały one, że potoczne przekonanie o rzekomej dominacji germanizmów w języku śląskim jest mitem – na co dzień zapożyczeń niemieckich używa się znacznie mniej, niż się powszechnie sądzi.

Profesor postuluje dalsze prace leksykograficzne – w tym wyczekiwany naukowy słownik polsko-śląski (przygotowywany we Wrocławiu), słowniki synonimów oraz etymologiczne. Zwróciła przy tym uwagę na konieczność ochrony bogactwa wewnętrznego śląszczyzny, tak aby kodyfikacja ortografii nie unifikowała na siłę regionalizmów (np. synonimicznego używania słów godomy oraz rządzimy na Śląsku Cieszyńskim).

Co dalej z dokumentem?

Projekt strategii trafia teraz do szerokich konsultacji społecznych, w których głos zabrać mają instytucje kultury, organizacje pozarządowe i mieszkańcy. W dalszej kolejności dokument zostanie przekazany radnym Sejmiku Województwa Śląskiego pod głosowanie.

Podsumowując cel wdrożenia strategii, prof. Tambor podkreśliła, że kultywowanie mowy przodków to nie tylko kwestia prawa czy polityki, ale fundament ludzkiego dobrostanu.

- Wszystko, co buduje ludzką tożsamość etniczną, regionalną, lokalną, to jest dla człowieka ważne, bo jemu się wtedy lepiej z tym żyje. To jest sprawa dobrostanu - przekonywała.

Krajobraz slaski 9

Może Cię zainteresować:

Śląsk sprzed 90 lat na zdjęciach Henryka Poddębskiego. Takie miliśmy krajobrazy

Autor: Maciej Poloczek

16/11/2026

Śląski Festiwal Nauki, Katowice

Może Cię zainteresować:

Święto nauki i wielu wymiarów inteligencji. W Katowicach od 5 do 7 grudnia 2026 r. odbędzie się 10. Śląski Festiwal Nauki

Autor: Katarzyna Pachelska

13/11/2026

Konsultacje kohut ruda slaska 1

Może Cię zainteresować:

Łukasz Kohut: Język śląski coraz bliżej Krajowej Listy Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Za nami konsultacje w Rudzie Śląskiej

Autor: Jacek Skorek

07/09/2026

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon
Reklama