Zrzizeni. Tak się nazywała po czesku (pełna nazwa to Zřizeni Zemské Knižetstvi Oppolskeho a Ratiborského y ginych Kraguow k nim přislussegiczych). Bo też zatwierdził ją król Czech (a przy tym cesarz) Ferdynand I Habsburg. Zrzizeni to po polsku zarządzenie, a oznacza statuty Księstw Opolskiego i Raciborskiego. To o nie chodziło, a więc o obecny Górny Śląsk. Ustawa, nazywana też ordynacją ziemską, nie dotyczyła Śląska Cieszyńskiego.
Śląski parlamentaryzm
Akt nie był pomysłem cesarza, będącego zarazem najwyższym księciem Górnego i Dolnego Śląska, ale wytworem ugruntowanego śląskiego parlamentaryzmu. Ten funkcjonował już wtedy od wielu lat. Za czasów panowania króla Czech i Węgier Macieja Korwina zaczął działać górnośląski sejm pod przewodnictwem górnośląskiego starosty. A w 1498 roku król Czech i Węgier Władysław Jagiellończyk wydał śląską "Kartę Swobód" (zwaną tak na wzór angielskiej Magna Charta). Potwierdzała ona dotychczasowe wolności oraz przywileje książąt i stanów Śląska. Uformowała też zręby lokalnej władzy sadowniczej - sądu książęcego. Od końca XV wieku funkcjonował jeden sejm śląski - Fürstentag, od 1494 roku nazywany Statut Silesiae.
Akt przedstawiony do zatwierdzenia cesarzowi Ferdynandowi w roku 1562, został uchwalony przez sejmik w roku 1561, kiedy to śląska szlachta przyjęła go jednogłośnie.
Górnośląska konstytucja
Zrzizeni gwarantowało trwałość istniejącej struktury i przynależności politycznej śląskich księstw i powiatów, zapewniając dotychczasowe prawa i przywileje ich mieszkańcom. Zarządzenie określało zasady wyboru i uprawnienia starosty krajowego (były szerokie, czyniąc zeń kogoś w rodzaju prezydenta o silnej władzy), kancelarii (rządu), kanclerza (premiera) i sądu ziemskiego (wg współczesnej polskiej konstytucji podobne funkcje pełnią Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny). Jego regulacje dotyczyły całego szeregu rozmaitych dziedzin funkcjonowania państwa, w tym tak istotnych jak podatki i obrona. Opisywało symbolikę i insygnia państwowe. Tak, państwa i państwowe - bo jakże to inaczej określić?
Zasady ustrojowe ujęte w Zrzizeni obowiązywały aż do oderwania Śląska od monarchii habsburskiej i włączenia ich do Prus przez Fryderyka Wielkiego w XVIII wieku. Nie umniejszając wagi Konstytucji 3 Maja dla Polski, trzeba też pamiętać, że przetrwała ona niewiele ponad rok. Konstytucja górnośląska - przez lat kilkaset.
Pisząc o górnośląskiej konstytucji, nie sposób nie wspomnieć o jej twórcy. Zrzizeni, pierwsza w świecie nowoczesna ustawa zasadnicza, zawdzięcza swe powstanie Janowi z Oppersdorfu, ówczesnemu staroście krajowemu, nieprzeciętnemu Ślązakowi, jednej z najwybitniejszych, a również dziś zapomnianych postaci epoki.
