Wycieczka do miasta, które trudno rozpoznać. Bytom utracony na fascynujących zdjęciach sprzed ponad 100 lat

Bytom kiedyś był piękny. Historię ma niesamowitą. Na starych zdjęciach widać, że dawne porównania do Wiednia nie były przesadzone. I tak dalej... Ile razy to słyszeliśmy? Ale spójrzcie tylko na te fotografie, zdigitalizowane przez Muzeum Górnośląskie. Od pierwszej, przedstawiającej Kaiserplatz, czyli dzisiejszy plac Sikorskiego. Tak, Bytom był kiedyś spektakularny.

Wybaczcie, że w czasie przeszłym. Jedna refleksja, generalna, gdy przejrzycie ten zbiór fascynujących zdjęć Bytomia sprzed ponad 100 lat (niektóre nawet sprzed 130): spróbujcie wskazać miejsca, w których zachowano architektoniczną (i estetyczną) ciągłość. Nie chodzi nawet o taką ciągłość w stylu High Street w Oxfordzie, w którym widok z 1810 i 2022 roku jest praktycznie identyczny. Nie ta część Europy, nie ta historia, nie ta angielska stabilność. Na pewno. Ale żeby nic?

Oxford w 1810 roku i teraz. Podobne?
Oxford w 1810 roku i teraz. Podobne?

Radzieckie wyzwolenie, a potem zrobienie w Bytomiu "alei polskiego dziedzictwa Śląska" ze szkodami górniczymi i wyburzeniami zrobiły swoje. Były też inne zjawiska, jak błyskawiczny rozwój miasta w różnych fragmentach XIX i początku XX wieku. Weźmy takie lata 20. ubiegłego stulecia. Po roku 1920 w Bytomiu wydawano rocznie 400 (słownie: czterysta!) zezwoleń budowlanych. W efekcie, do roku 1924 powstało ponad 300 nowych budynków mieszkalnych i przemysłowych.

Zdjęcia zdigitalizowane w Muzeum Górnośląskim (w Bytomiu, rzecz jasna) pokazują różne oblicza miasta. Od reprezentacyjnych, wystawnych, wielkomiejskich przestrzeni jak wspomniany Kaiserplatz, Bulwar czy - posługując się dzisiejszym nazewnictwem - obecna Dworcowa. Muzealna kolekcja (a właściwie jej część) pięknie dokumentuje też XIX-wieczne dziedzictwo miasta - z typowymi oficynami, przybudówkami, a nawet ostatnimi zabudowaniami gospodarczymi pochodzącymi z okresu, gdy rolnictwo stanowiło jedno z głównych źródeł utrzymania mieszkańców Bytomia.

Warto przy tym pamiętać, że do 1939 roku Bytom nie miał już praktycznie wolnych terenów budowlanych. Interesy górnictwa i poszczególnych kopalń ścierały się z interesami władz miasta i rosnącymi potrzebami mieszkaniowymi. Pod powierzchnią Bytomia i podmiejskich gmin zalegały znaczne pokłady węgla kamiennego, rudy żelaza i cynku, które tuż przed wojną wyceniano na 4,5 mld marek! Lobby górnicze postulowało: przesiedlić ludność Bytomia, Szombierek, Bobrka, Karbia i Miechowic do nowych osiedli w okolicach Pyskowic.

Nie, nie tylko w Polsce "wyceniano" Bytom i zastanawiano się, czy opłaca się zaorać miasto za cenę surowców. W latach 30. XX wieku przemysłowcy skrzętnie obliczyli, że przesiedlenie i zapewnienie dachu nad głową 140 tys. osób pochłonęłoby tylko 2 mld marek. Zysk? 2,5 mld DM! Realizacji "projektu" sprzeciwiły się, m.in. ze względów społeczno-politycznych władze III Rzeszy. Wybrano wyjście kompromisowe: ustalenie ścisłych granic zabudowy poza terenami zabudowanymi. Niewiele z tego planu wyszło, natomiast - kolejna ciekawostka - działania te doprowadziły do ogromnego wzrostu cen gruntów. W Bytomiu przed wojną należały one do najwyższych z całej niecki węglowej.

A wracając do zdjęć... Tak z ręką na sercu. Rozpoznalibyście ten stary drewniany kościół na Wzgórzu Świętej Małgorzaty w Bytomiu. Że to jest właśnie TO miejsce? Albo róg Józefczaka i Krakowskiej z reliktami dawnej zabudowy? Ulicę Szymanowskiego bez Glorii? Albo dzisiejszy róg Wrocławskiej i Kolejowej przypominający jakąś parkową aleję? Życzymy udanej wycieczki.

Bytom w kolorze

Może Cię zainteresować:

Dawny Bytom w kolorze. Fascynujące fotografie miasta sprzed lat. Grafik Mateusz Janocha barwnie zrekonstruował przeszłość

Autor: Tomasz Borówka

12/07/2022

Dokumentacja Bulwaru w Bytomiu przed wyburzeniem

Może Cię zainteresować:

Ostatnie zdjęcia zabytkowego bytomskiego Bulwaru przed niesławnym wyburzeniem. Po co zrobiono te zdjęcia?

Autor: Marcin Zasada

11/10/2022

Północne śródmieście Bytomia

Może Cię zainteresować:

Najpiękniejszy śródmiejski zakątek w Metropolii? Północne śródmieście Bytomia: tu się chodzi z podniesioną głową

Autor: Marcin Zasada

16/10/2022

Subskrybuj ślązag.pl

google news icon

czytaj więcej:

Śląskie miasta w stylu noir

Mrok, neony i samotność PRL. Śląskie miasta w wersji noir

Projekt ratusza w Tarnowskich Górach

Prawie jak pałac Vecchio: tarnogórski ratusz r z 1859 roku

Krolowa elzbieta

Królewna Elżbietka. Tak o niej kiedyś czytały śląskie dzieci

Archiwalne zdjęcia tyskiego browaru

Śląska architektura przemysłowa piękna jak warowne zamki

15 najważniejszych dzieł moderny na Śląsku

15 najwybitniejszych dzieł moderny na podzielonym Śląsku

Wystawa muzeum śląskieego w Warszawie

Muzeum Śląskie nie zna historii? Kompromitujące błędy...

Borinski ernst

39 lat temu zmarł Ernst Borinski, bohater Ameryki ze Śląska