"Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych" to kolejna odsłona ogólnopolskiego przedsięwzięcia badawczo-artystycznego, które oddaje głos kobietom związanym z kulturą przemysłową. Jest to już szósta edycja projektu zapoczątkowanego w 2022 roku, a po raz drugi realizowana bezpośrednio pod egidą Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, we współpracy z Polską Grupą Górniczą SA, Fundacją Rodzin Górniczych oraz Uniwersytetem Śląskim w Katowicach.
Przedsięwzięcie uzyskało również dofinansowanie ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.
Perspektywa oddolna: Historia pisana emocjami i codziennością
Głównym założeniem inicjatywy jest przedstawienie historii górnictwa z unikalnej, oddolnej perspektywy kobiet – matek, żon, córek, ale także samych górniczek oraz naukowczyń zawodowo poświęconych górnictwu.
Organizatorzy dążą do uzupełnienia oficjalnych kronik przemysłowych o opowieść o codzienności, domowym trudzie i niewidocznej dotąd pracy, która budowała górnicze wspólnoty.
Siłę i autentyczność tej pamięci najlepiej oddają bezpośrednie głosy uczestniczek projektu.
- "Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych" wydarzyły się i nadal się dzieją nie dlatego, że zostały wymyślone, zaprojektowane, wdrożone i zrealizowane, ale dlatego że są formułą otwartą na potrzeby, myśli, emocje osób i instytucji, które się z nimi identyfikują - mówi pomysłodawczyni projektu Monika Glosowitz. - Wszystko to, co miało miejsce w ostatnich kilku latach, nie przydarzyłoby się, gdyby nie kobiety, które są dziś z nami. Odważne i pracowite, niejednokrotnie mierzące się z doświadczeniami, których nawet najśmielsze wyobraźnie nie są w stanie objąć. To one nadały temu, co dziś określamy mianem projektu "Pamiętników kobiet z rodzin górniczych": moc, formę, sposoby wyrazu, konkretne strategie przedstawieniowe i językowe, rytm oraz zaśpiew. To one wypełniły kolejne rozdziały społecznej historii kobiet nie tylko faktami, ale i emocjami.
Jedna z autorek tak wspomina relacje panujące w dawnym zakładzie pracy:
- To był jedyny medal w moim życiu, w mojej pracy górniczej, bo my nie byli doceniani, bo to mężczyźni prym wiedli, a my ino jak dodatek do naszych mężów - tak Danuta Brodowska, jedna z autorek wspomina relacje panujące w dawnym zakładzie pracy
Z kolei Agata Tarasin w poruszający sposób opisuje emocjonalne obciążenie i dyskretną siłę kobiet towarzyszących mężczyznom pracującym pod ziemią.
- Na początku związku znałam górnictwo z opowieści bliskich koleżanek, z którymi rozmawiałyśmy o mężach i partnerach pracujących na kopalni. Zawsze byłam pełna podziwu, że są tak silne, że każdego dnia czekają na ich powrót. Że żyją w strachu i nie mogą im zabronić tej pracy, bo przecież zarabiają na chleb, kochają tę pracę mimo wszystko.
Szerzy horyzont. Od Śląska po Zagłębie Dąbrowskie i Krakowskie
Poprzednie etapy pokazały, jak głęboki i różnorodny potencjał kryje się w domowych archiwach. W ubiegłorocznej edycji obok relacji z Górnego Śląska pojawiły się m.in. opowieści góralek z Koniakowa oraz wspomnienia spisane przez uczennice Zespołu Szkół w Pszczyny, co udowodniło, że pamięć pokoleniowa żyje także wśród najmłodszych.
W 2026 roku twórcy projektu postanowili wyjść poza dotychczasowe ramy geograficzne. Działania poszukiwawcze obejmą nie tylko Górny Śląsk, ale skierują się również na wschód – w stronę Zagłębia Dąbrowskiego i Krakowskiego.
Celem jest uchwycenie (nie)obecności kobiet w poprzemysłowej pamięci kulturowej w momencie, gdy regions górnicze stają w obliczu rewolucji technologicznej i transformacji energetycznej.
Zebrane relacje posłużą do rozbudowania zasobów historii społecznej kobiet pochodzących z rodzin górniczych. Głównym celem jest ich opublikowanie w formie cyfrowej – materiały zostaną docelowo nieodpłatnie udostępnione online dla wszystkich zainteresowanych.
Jak przekazać swoją historię? Informacje praktyczne
Organizatorzy zapraszają wszystkie kobiety związane z górnictwem – zarówno rodzinnie, jak i zawodowo – do dzielenia się swoimi opowieściami.
- Forma prac: spisywane opowieści (wydruk, pismo odręczne) lub nagrania dźwiękowe (pliki audio).
- Termin naboru: zgłoszenia przyjmowane są do 11 października 2026 roku.
- Gdzie wysyłać: wiadomości e-mail na adres archiwumwegla@gmail.com lub ewojton@muzeumgornictwa.pl (z dopiskiem „Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych”), bądź tradycyjną pocztą na adres: Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, ul. G. Agricoli 2, 41-800 Zabrze
Regulamin konkursu „Pamiętniki kobiet …” jest dostępny na stronie Muzeum.
Może Cię zainteresować:
