Pełna sala, wspólny stół i opowieści tworzące wspólnotę. Spotkanie wokół książki „Panewniki. Biografia miejsca” Krystiana Węgrzynka

Trudno by było o lepszą oprawę dla rozmowy o historii dzielnicy budowanej przez pokolenia mieszkańców. Sala Domu Związkowego w Panewnikach wypełniła się do ostatniego miejsca podczas spotkania autorskiego poświęconego książce „Panewniki. Biografia miejsca” Krystiana Węgrzynka.

Już sam sposób organizacji wydarzenia nadawał mu wyjątkowy charakter. Zamiast tradycyjnego układu audytoryjnego uczestnicy zasiedli przy wspólnych stołach ustawionych niczym na rodzinnej biesiadzie. Na gości czekały kawa, herbata, soki i słodki poczęstunek. Ten prosty zabieg sprawił, że spotkanie od początku miało bardziej wspólnotowy niż wykładowy charakter. Rozmowa o historii Panewnik toczyła się nie tyle przed publicznością, ile wśród niej.

Legendy, archiwa, rodzinna pamięć

Książka Węgrzynka, będąca punktem wyjścia do dyskusji, nie jest klasyczną monografią. Autor sięga zarówno do archiwów i źródeł historycznych, jak i do rodzinnych wspomnień, lokalnych legend oraz opowieści przekazywanych przez mieszkańców. W efekcie powstał wielowarstwowy portret miejsca, w którym dzieje dawnej osady splatają się z ludową wyobraźnią i pamięcią kolejnych pokoleń.

Jednym z ważniejszych wątków spotkania były rodzinne historie, które autor odkrywał podczas pracy nad książką. Szczególne miejsce zajmuje w niej postać jego pradziadka Ryszarda Webera, śląskiego powstańca i społecznika, którego losy stały się dla Węgrzynka punktem wyjścia do szerszych poszukiwań. Mówiono także o niezwykłych mieszkańcach Panewnik, tych znanych z dokumentów historycznych i tych obecnych przede wszystkim w pamięci sąsiadów.

Wśród najbarwniejszych postaci przywoływanych podczas wieczoru znalazła się legendarna Czarna Waleska, czyli Waleska Schwertfeger, wieloletnia gospodyni słynnego panewnickiego zajazdu. Wspominano ją jako kobietę stanowczą, obdarzoną ogromną charyzmą, ale jednocześnie znaną z działalności dobroczynnej i wielkiego serca.

Znaczną część rozmowy zajęły także historie z pogranicza dziejów i legend. Uczestnicy mogli usłyszeć opowieści o rozbójnikach Eliaszu i Pistulce, którzy mieli szukać schronienia w lasach otaczających Panewniki, a i hulać w gospodzie Scwertfegerów. Powróciła również postać Świetli – śląskiego błędnego ognika, pokutującej duszy obecnej nie tylko w lokalnych przekazach, ale także w folklorze innych części ziemi pszczyńskiej.

Duch Alojzego Lyski

W tym kontekście wielokrotnie przywoływano zmarłego niedawno pisarza Alojzego Lyskę, zaprzyjaźnionego z Węgrzynkiem, który przeprowadził z nim wywiad-rzekę „Śląskiem wiedziōny” . Jak podkreślano podczas spotkania, właśnie Lysko pomógł Węgrzynkowi spojrzeć na Panewniki nie przez pryzmat współczesnej dzielnicy Katowic, lecz dawnej osady zakorzenionej w kulturze i tradycji ziemi pszczyńskiej. Inspiracją okazały się również jego zainteresowania śląskim folklorem, zbieraniem ludowych opowieści i utrwalaniem historii pozornie zwyczajnych ludzi. Spotkanie było też okazją do prezentacji przez aktra Sławomira Rosowskiego fragmentu monodramu Lyski „Godajōm mi Helmut”, w którym na końcu pojawia się panewnicki klasztoru.

Gdyż w Domu Związkowym nie zabrakło też refleksji nad rolą sanktuarium franciszkanów w kształtowaniu tożsamości Panewnik oraz wspomnień dotyczących dawnych zwyczajów, śpiewactwa i społecznego życia miejscowości, która przez stulecia rozwijała się na skraju wielkiego lasu.

To nie koniec poszukiwań i pisania

Spotkanie dowiodło, że historia Panewnik nadal żyje nie tylko w dokumentach czy książkach. Żyje również w opowieściach mieszkańców, rodzinnych wspomnieniach, przechowywanych w domowych archiwach fotografiach i dokumentach, a także w anegdotach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. A sądząc po frekwencji i atmosferze panującej w Domu Związkowym, chętnych do ich słuchania wciąż nie brakuje.

Krystian Węgrzynek podkreślał zresztą, że publikacja nie zamyka historii Panewnik. Wręcz przeciwnie – ma być początkiem dalszych poszukiwań. Autor apelował do mieszkańców o dzielenie się wspomnieniami, rodzinnymi pamiątkami, fotografiami i dokumentami, które mogłyby wzbogacić wiedzę o przeszłości dzielnicy. Jak przyznał, marzy o tym, by zebrane w przyszłości materiały pozwoliły przygotować nowe, rozszerzone wydanie książki.

Patrząc na zainteresowanie spotkaniem, można odnieść wrażenie, że to marzenie ma całkiem realne szanse na spełnienie. Bo „Panewniki. Biografia miejsca” okazały się nie tylko opowieścią o przeszłości, lecz także pretekstem do odnalezienia kolejnych historii, które wciąż czekają na zapisanie.