120 lat klubu sportowego z Sosnowca, choć nazwa Zagłębie pojawiła się… 64 lata temu. Czy to ściema?

Według historyków najstarsze kluby na dawnych lub obecnych ziemiach polskich powstały we Lwowie (Królestwo Polskie, Imperium Rosyjskie) – w 1903 roku Lechia i Czarni, zaś w 1904 roku Pogoń. W 1905 roku, w Katowicach (Prusy) powołano klub 1. FC Kattowitz, zaś w 1906 roku w Krakowie (Austro-Węgry) – kluby Wisła oraz Cracovia. Ten sam rok wskazuje się jako początek najbardziej znanego klubu sportowego z Zagłębia Dąbrowskiego. Jednak nie zgadza się ani nazwa, ani miejscowość. Jak to zatem było?

Amatorzy z huty w Milowicach filią klubu z… Petersburga!

W 1906 roku kilkunastu pracowników Huty »Milowice« z podsosnowieckiej wsi o tożsamej nazwie zorganizowało klub sportowy. Chłopaki kopały w piłkę nożną na łąkach i pastwiskach, co jednak nie uszło uwadze czujnym władzom carskim. Te były bardzo podejrzliwe względem każdej działalności zorganizowanej, zwłaszcza po rewolucji 1905 roku oraz utworzeniu trwającej kilkanaście dni tak zwanej Republiki Zagłębiowskiej. Na nic zdały się tłumaczenia, że przecież chodzi o sport w czasie wolnym od pracy, gdyż Aleksander Rene – jeden z najbardziej zaangażowanych działaczy – trafił ostatecznie do więzienia w Łodzi za prowadzenie nielegalnej organizacji, za jaką uznano klub z Milowic.

Rene wysłał z więzienia list do gubernatora w Piotrkowie Trybunalskim (Sosnowiec i okolice leżały wówczas w piotrkowskiej guberni) z propozycją utworzenia w Sosnowcu filii Towarzystwa Sportowego »Union« z Petersburga. Po otrzymaniu początkowo negatywnej opinii Rene napisał wprost do zarządu klubu z ówczesnej rosyjskiej stolicy i ostatecznie – w 1908 roku – filia tamtejszego klubu powstała w Milowicach. Działalność zaczęła się profesjonalizować – po jakimś czasie udało się nająć teren w pobliskim Starym Sosnowcu, gdzie odbywały się treningi i rozgrywano mecze. Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej i początkiem prusko-austriackiej okupacji Zagłębia Dąbrowskiego w 1915 roku do Sosnowca na mecze przyjeżdżały inne drużyny z zaboru rosyjskiego, między innymi Będzina, Częstochowy i Olkusza, choć przekazy mówią także o gościach zza granicy czyli ze Śląska – choćby z Bytomia.

W klubie, oprócz piłkarskiej, powstały jeszcze dwie sekcje. Krótko działająca kręglarska oraz bardzo popularna – kolarska.

Odrodzenie Polski po 123 latach (i sportu w Sosnowcu po latach trzech)

Towarzystwo Sportowe »Victoria«

Kiedy wojna zmierzała ku końcowi a niepodległość Polski stała się faktem (7 października 1918 roku), także życie sportowe w zorganizowanej formie zaczęło się w mieście odradzać. Już większym o kilka przyłączonych przez władze pruskie w 1915 roku wsi, w tym Milowice. Jednak nie tam, a przy Towarzystwie Kulturalno-Oświatowym »Świt« powstała pierwsza sekcja sportowa. Z niej potem wyodrębniło się Towarzystwo Sportowe „Victoria” Sosnowiec. Piłkarze grali w biało-zielonych strojach, a wśród nich był Jan Kiepura.

Towarzystwo Sportowe »Sosnowiec«

Kilka tygodni później, niż »Victoria«, powstało TS »Sosnowiec«. Wśród działaczy prym wiódł dobrze już nam znany Aleksander Rene, zaś działalność klubu odtwarzała się na bazie dawnych powiązań i obiektów sprzed wojny.

»Unia« Sosnowiec? Nie tak szybko

W 1922 rozpoczęto działania na rzecz połączenia obu powyższych klubów wraz z innymi, powstającymi w mieście amatorskimi inicjatywami. Zawiązał się nawet tymczasowy Zarząd Zjednoczonych Kół Sportowych Zagłębia, w skład którego weszli delegaci siedmiu klubów, ale ostatecznie nic z tego nie wyszło.

Zamiast tego udało się w 1931 roku scalić dwa rozpoznawalne już kluby, czyli TS »Sosnowiec« i TS »Victorię«. Powstał klub »Unia« Sosnowiec, którego bazą stało się boisko przy alei Józefa Mireckiego. Sekcja piłkarska zainaugurowała działalność meczem z Ruchem Chorzów (1:1). »Unia« była najsilniejszą drużyną piłkarską w Zagłębiu Dąbrowskim. W jej składzie jako junior grał choćby późniejszy prezes PZPN Wiesław Ociepka.

Wybuch II wojny światowej ponownie stanowił cios w sport, choć ten odrodził się po jakimś czasie jeszcze w jej trakcie. Rozgrywano mecze w ramach czegoś na kształt ligi Zagłębia Dąbrowskiego (choć tak tego nie nazywano), lecz w konspiracyjnej formie, pod pozorem rozrywki w wolnym czasie.

Klub robotniczy, wojskowy, metalurgiczny i górniczy czyli nowa, socjalistyczna rzeczywistość

RKS »Sosnowiec« i KS RKU »Sosnowiec«

Po zakończeniu wojny, jeszcze w 1945 roku działacze i sportowcy dawnej »Unii« założyli Robotniczy Klub Sportowy »Sosnowiec«, który zaledwie kilka miesięcy później zmienił nazwę na… Rejonowa Komenda Uzupełnień »Sosnowiec«, z wojskowym komendantem na jego czele. W 1946 roku doszło do pierwszych głośnych „zadym” z piłkarzami ze Śląska. Drużyna AKS Chorzów wyeliminowała sosnowieckie RKU z ligowych rozgrywek, co zresztą powtórzyło się rok później.

W klubie działało kilka sekcji, między innymi boksu mężczyzn.

Czasowa fuzja z »Czarnymi«

W roku 1947 doszło do fuzji RKU oraz »Czarnych«, co jest najbardziej kłopotliwym dla historyków sosnowieckiego sportu wydarzeniem. Splecenie się losów obu klubów bywa powodem dyskusji na temat tego kto – »Czarni« czy »Zagłębie« – powinien powoływać się na sięgające 1906 roku dziedzictwo. Ostatecznie jednak losy obu najbardziej znanych marek sosnowieckiej piłki się później „rozplotły” i uznano, że jednak to »Zagłębie«, którego nazwa jeszcze się jednak nie pojawia.

»Stal« Sosnowiec czyli metalurgiczny patronat

W 1949 roku zmieniła się kolejny raz nazwa. Sportowcy zyskali patronat miejscowego przemysłu stalowego, toteż i klub przyjął nazwę »Stal« Sosnowiec. W tym samym roku piłkarze nożni awansowali do drugiej ligi, gdzie grali do roku 1954, awansując wówczas do ligi pierwszej, czyli wówczas najwyższej. Sosnowieckie drużyny były wyraźnie kuźniami działaczy, gdyż w »Stali« grał kolejny, późniejszy prezes PZPN – Marian Dziurowicz.

Występy »Stali« w ekstraklasie szybko przyniósł sosnowieckiej drużynie spory sukces – wicemistrzostwo Polski w 1955 roku. Walkę o mistrzostwo przegrała z warszawską »Legią«. Jednak już w 1958 roku Sosnowiczanie spadli do II ligi, lecz ponowny awans udało się im wywalczyć dość szybko, dwa lata później.

»Zagłębie« Sosnowiec – narodziny wielkiej marki

Po kolejnych dwóch latach, w 1962 roku, klub przeszedł pod patronat kopalni, zaś nazwa zmieniła się na Górniczy Klub Sportowy »Zagłębie« Sosnowiec. Był to początek czasu największych sukcesów nie tylko sosnowieckich piłkarzy, ale i hokeistów na lodzie, koszykarzy i koszykarek. Lecz jet to już temat na drugą część tej historii.